بررسي تاثير IT در آموزش بر ميزان پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دختر مقطع راهنمايي و متوسطه
مقدمه:
عصرحاضر را بايد تلفيقي ازارتباطات و اطلاعات دانست. عصري که بشر درآن بيش ازگذشته خود را نيازمند به داشتن اطلاعات و برقراري ارتباط براي کسب اطلاعات مورد نيازميباشد.امروزه با دراختيارداشتن فناوري اطلاعاتي و ارتباطي مختلف و پيشرفته،امکان برقراري سريع ارتباط و تبادل سريع اطلاعات بيش ازپيش ميسرگرديده است. افراد درهرکجا که باشند ميتوانند آخرين اطلاعات مورد نياز خودرا درهرزمينه اي دريافت ميکنند. اما بي شک- بيشترين تاثير پديدآمدن فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي برمحيطهاي آموزشي بوده است. کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات درآموزش سبب شده است تا محيط آموزشي به سوي مجازي شدن سوق پيدا کند.اين امرسبب ميشود تا ارتباطات ميان افراد به منظورآموزش و گسترش دانش به گونه اي فزاينده ازطريق رايانه امکان پذيرشود. با ظهور و گسترش اينترنت- اين رسانه به عنوان يک مکمل جهت تامين نيازهاي اطلاعاتي و آموزش مورد استفاده قرارگرفت. با توجه به نقشي که کتابخانه ها بايد درامرآموزش ايفا نمايند بديهي است با دارا بودن امکانات پيشرفته تر-منابع اطلاعاتي بسيار غني تري را نسبت به گذشته فراهم ميکنند و جهت آموزش افراد دراختيار آنها قرارميدهند. فراهم کردن وب سايتهاي اينترنتي و پايگاههاي اطلاعاتي- کتابخانه ها را به يک محيط مجازي و ديجيتالي جهت تبادل اطلاعات تبديل کرده است که نقش آموزشي آن بيش ازپيش دراين محيط نمايان ميشود. اين مقاله درصدد آن است تا پس ازارائه تعريفي جامع ازفناوري اطلاعاتي و ارتباطي- مساله آموزش مجازي و ازراه دورو نقش فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي دراين آموزش را مورد بررسي قراردهد و با تاکيد برآموزش سيستمي- انواع آموزش به صورت مجازي را بيان کند. مسلما براي آموزش افراد به صورت مجازي و توسعه دانش آنها- نيازمند منابعي خواهيم بود که اين منابع جزازطريق کتابخانه ها قابل تامين نيستند. کتابخانه ها ميتوانند با تهيه منابع الکترونيکي و تحويل آنها به اعضاي جامعه اطلاعاتي نقش عمده اي درآموزش و گسترش دانش داشته باشند. ( اصنافي ، 1388 : 12 )
بيان مسئله :
در دنياي امروز، تغييرات ناشي از فناوري هاي جديد تاثيرات بسزايي بر روند زندگي و كار مردم در سرتاسر جهان گذاشته و با روشهاي سنتي آموزش، يادگيري و مديريت آموزش به طور جدي به مقابله پرداخته است. فناوري اطلاعات كه خود يك زمينه جديد مطالاتي است، تاثير عمده اي بر تمامي زمينه هاي آموزش، يادگيري و پژوهش خواهد داشت. ارتباط آسان در سرتاسر گيتي باعث دستيابي سريع و آسان به مجموعه گسترده اي از داده ها و اطلاعات و مطالب علمي مورد نياز در كمترين زمان ممكن شده و همچنين با افزايش سريع و ساده دستيابي به فناوري اطلاعات در منازل، محل كار و موسسه هاي علمي، مقوله آموزش و يادگيري به يك روند مستمر در زندگي بشر تبديل شده است. … ( ماهنامه پژوهشي اطلاع رساني ، 1388 )
با گسترش استفاده از اين فناوريها امكان آموزش متقاضياني كه به صورت پراكنده در مناطق مختلف قرار دارند نيز فراهم شده است. در كشورهاي پيشرفته استفاده از اينترنت در اكثر مدارس و دانشگاه ها با سرعت بسيار زياد رو به افزايش است. از سال 1997 كليه كالج ها و اكثر دبيرستانها و حتي بعضي از دبستانهاي كشور انگلستان به اينترنت دسترسي دارند و پيش بيني مي شود تا پايان سال 2002 كليه مدارس نيز به صورت online از اينترنت استفاده كنند. مراكز علمي بااستفاده از اينترنت به راحتي به منابع عظيم علمي، افراد مختلف و موارد درسي دسترسي دارند و همچنين اطلاعات علمي و تحقيقاتي خود را از طريق سايت هاي ايجاد شده توسط دانش آموزان و مدرسين به ديگران نمايش مي دهند. استفاده از ويديو كنفرانس نيز در حال رشد است و اين تكنولوژي سبب مي شود كه دانش آموزان با افراد و يا دانش آموزان ديگر كشورها ارتباط برقرار كرده و زبان هاي يكديگر را ياد بگيرند. نقش فناوري اطلاعات در آموزش كشورهاي امريكا و كانادا در آمريكا كليه هزينه ها و سرمايه گذاري ها در فناوري اطلاعات توسط دولت فدرال فراهم مي شود. البته ميزان استفاده از كامپيوتر در مراكز علمي با يكديگر متفاوت است. بين 15 تا 20 درصد مدارس از كامپيوتر و تكنولوژي چند رسانه اي براي دروس خود استفاده مي كنند تا دانش آموزان بتوانند مهارتهاي خود را در طراحي و تويد گزارش هايي كه داراي متن، صدا و تصاوير متحرك هستند، افزايش دهند. استفاده از سيستم هاي الكترونيكي ارتباطي مانند اينترنت دراكثر مدارسي كه در آن دانش آموزان سنين 12 تا 18 سال تحصيل مي كنند، مهياست. در كشور كانادا نيز كليه مدارس و دانشگاه ها به تكنولوژي اطلاعات تجهيز شده اند. در اين كشور به علت فواصل زياد بين شهرها و مناطق مسكوني، از شبكه بين المللي به نام school.net استفاده مي شود تا دانش آموزان بتوانند از منزل، مطالب درسي را ياد بگيرند و يا تكاليف خود را تحويل دهند. تمايلات آينده در فناوري و يادگيري توسعه سريع تكنولوژي درمينياتورسازي وسايل الكترونيكي، ارتباطات الكترونيكي و چندرسانه اي و همچنين حركت به سمت داده هاي ديجيتالي، منجر به از بين رفتن مرزهاي بين انتشار راديويي و انتشارات و ارتباط تلفني شده و تمامي اين واسطه ها، به طور يكجا در شبكه هاي كامپيوتري در دسترس همگان است. اين فناوري نه تنها باعث دستيابي دانش آموزان به منابع عظيم چند رسانه اي و كتابخانه ها مي شود. بلكه سبب دستيابي مستقيم و بي واسطه به مدرسين و پديده هاي طبيعي در تمامي جهان خواهد شد. ( شفيعي ، 1388 ، 23 )
سؤال اصلي اين تحقيق ايت است كه آيا IT در آموزش بر ميزان پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مقطع راهنمايي و متوسطه تاثير خواهد داشت يا نه ؟
اهميت و ضرورت پژوهش :
هنگامي كه مربيان براي اولين بار از كامپيوترها در كلاس استفاده كردند محققان اين موضوع را مورد ارزيابي قرار دادند كه آيا استفاده از فناوري آموزشي تاثيري مطمئن و چشمگير روي پيشرفت دانش آموزان دارد يا خير؟ به منظور يافتن جواب محققان پي برده اند كه فناوري تنها عامل در ارزيابي پيشرفت دانش آموز نمي باشد و بايد دو مورد ديگر را هم در نظر گرفت:
اولا : دانش آموز تا چه اندازه آزمون هاي استاندارد شده را درست انجام مي دهد.
ثانيا: توانايي اش در به كارگيري مهارت هاي فكري در سطح بالاتر (مانند : تفكر انتقادي ، تجزيه و تحليل كردن ، استنباط كردن و حل كرن مشكلات) چقدر مي باشد.
شواهد نشان مي دهد كه كاربردهاي فناوري در صورتي تفكر در سطوح بالاتر را پشتيباني مي كنند كه بتوانند دانش آموزان را از طريق محتواهاي يادگيري گروهي در كارهاي پيچيده و معتبر درگير كنند. ( حميدي ، 1388 : 11 )
اگر مربيان از دانش جمعي هنگامي استفاده كنند كه فناوري پيشرفت زياد دانش آموز را پشتيباني مي كند در اين صورت مي توانند بهترين فناوري ها را براي مدارس يا حوزه هاي خاص ، با توجه به نيازهاي ويژه ي آنها ، در نظر بگيرند. آنها همچنين مي توانند تضمين كنند كه معلمان ، خانواده ها ، دانش آموزان و اعضاي جامعه درك خواهند كرد كه فناوري چه نقشي در مدرسه يا منطقه بازي مي كند و چگونه اثرش ارزيابي مي شودو بالاخره اينكه قادر به توجيه كردن سرمايه گذاري كه براي فناوري صرف مي كنند مي باشند. ( همان منبع ، 12 )
چگونه مدارس مي توانند تضمين كنند كه تكنولوژي در پيشرفت دانش آموز موثر است؟
براي پشتيباني از كاربرد موثر فناوري به چه عواملي نياز است ؟ حوزه هاي آمزشي با استفاده از چه منابعي مي توانند فناوري را برنامه ريزي كهند كه تاثير مثبت روي پيشرفت دانش آموز داشته باشد و چگونه مي توانند اين سرمايه گذاري را توجيه كنند ؟
براي پاسخ به اين سوالات مربيان بايد روي فناوري و پيشرفت دانش آمورش و عوامل بافتي موثر بر اهداف يادگيري تحقيق كنند. پيشرفت هاي سريع در فناوري چند رسانه اي و ارتباط از راه دور كه به دليل نياز براي توسعه ي استاندردهاي آموزشي براي پيشرفت دانش آموز انجام مي شود و مورد توافق مربيان است منجر به توقعات جديد ي شده است مبني بر اينكه چگونه فناوري آمزشي مي تو اند يادگيري فعال و معني داري را براي دنش آمزان پشتيباني كند.
اكنون محققان تحقيق پيچيده تري را آغاز كرده اند كه تاثير استفاده از فناوري را روي يادگيري دانش آموزان بررسي مي كند. آنها همچنين در حال ارزيابي توانايي دانش آموزان براي درك پديده هاي پيچيده تجزيه ، تحليل و تركيب كردن چند منبع اطلاعاتي و آماده كردن نمونه هايي از دانش آنها مي باشند. اين نمونه ها از يادگيري تلفيقي و پشتيباني شده به وسيله ي فناوي ، جاي حفظ كردن طوطي وار و كسب مهارت هاي مجزا ، روي توانايي دست يافتن به اطلاعات و تفسير و تركيب كردن آنها تاكيد مي كند. ( غفاري ، 1387 : 21 )
مزايا و معايب پژوهش :
امروزه نقش اينترنت در زندگي اجتماعي و در عرصه هاي علمي و فني امكان ناپذير است و در برنامه ريزي توسعه ، اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصاي ، جايگاه ويژه اي به فن آوري اطلاعات داده است . اينترنت موجب كاهش فاصله طبقاتي شده است.و در فضاي مجازي پايگاه اجتماعي جديدي به كاربران اعطا مي كند ، و حتي تفاوت هاي جنسيتي را نيز كاهش مي دهد . افزايش توانايي اعمال قدرت ، همگن سازي ، سليقه ها نزديكي خواستها و انتقادات افراد افزايش مشاركت اجتماعي ، گذراندن اوقات فراغت و ورود به مفاهيم جديد زندگي روزمره امكان برقراري ارتباط ، اطلاع از اخبارو رويدادهاي جهان تبادل فرهنگي دستيابي به اطلاعات ، افزايش ميزان آ گاهي عمومي و غيره و…. مزاياي عمده كاركردهاي قابل توجه گسترش استفاده از ارتباطات اينترنتي به كا ميرود ، آثار اجتماعي و رواني مانند اعتياد به مواد مخدر ، اكس ، سيگار ، اعتياد به اينترنت در بين كودكان و نوجوانان نيز با علائمي چون افزايش نوسانات اخلاقي ، سخن نگفتن باديگران ، قطع روابط اجتماعي ، كم خوابي ، نگراني و استرس در كنار ضعف بينايي همراه است كودكان و نوجوانان كه به اينترنت وابستگي دارند در حقيقت به آن معتاد هستند ، براي ارضاي خود ساعت هاي متوالي بدون وقفه روي خط باقي مي مانند و هر زماني كه امكان دسترسي به اينترنت را نداشته باشند دچار فكر كردن و خيال پردازي مي كنند . وقتي كه يك نوجوان در محيط خانواده معتاد به استفاده از اينترنت باشد فرصت فرد هر روز بيشتر از گذشته از نظر عاطفي و رواني با ساير افاد خانواده فاصله بگيرد و به تنهايي خود و استفاده از تضعيف كرده يا آن را از دست بدهد . وقتي دو فرد مجازي در يك فضاي مجازي كنار هم قرار مي گيرند بدون اينكه از شرايط اجتماعي ، فرهنگي ، مذهبي ، خانوادگي ، فردي ، هم باخبر باشند.
اهداف پژوهش :
هدف کلي : بررسي تاثير IT در آموزش بر ميزان پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دختر مقطع راهنمايي و متوسطه
اهداف جزئي :
1- بررسي تاثير IT بر ميزان پيشرفت تحصيلي دانش آموزان راهنمايي و متوسطه
2- بررسي ميزان استفاده از IT در آموزش راهنمايي و متوسطه
3- بررسي ميزان عوامل مؤثر استفاده از IT در آموزش
سوآلات تحقيق :
1- ميزان تاثير استفاده از IT در آموزش بر ميزان پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دختر مقطع راهنمايي و متوسطه چقدر مي باشد ؟
2- آيا بين تاثير کاربرد IT و مقطع تحصيلي رابطه وجود دارد ؟
3- آيا بين ميزان استفاده از IT و مقطع تحصيلي رابطه وجود دارد ؟
4- آيا بين سواد IT معلمين و دبيران و ميزان کاربرد آن رابطه وجود دارد ؟
5- آيا بين امکانات IT مدارس و ميزان کاربرد آن رابطه وجود دارد ؟
5- آيا بين ميزان استفاده از IT و آشنايي دانش آموزان با کامپيوتر رابطه وجود دارد؟
6- آيا ميزان استفاده از IT در دانش آموزان دبيرستان از دانش آموزان راهنمايي بيشتر مي باشد؟
فرضيات تحقيق:
1- ميزان تاثير استفاده از IT در آموزش بر ميزان پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دختر مقطع راهنمايي و متوسطه چقدر مي باشد .
2- بين تاثير کاربرد IT و مقطع تحصيلي رابطه وجود دارد ؟
3- بين سواد IT و ميزان کاربرد آن رابطه وجود دارد ؟
4- بين امکانات IT و ميزان کاربرد آن رابطه وجود دارد ؟
5- بين ميزان استفاده از IT و آشنايي دانش آموزان با کامپيوتر رابطه وجود دارد ؟
6- ميزان استفاده از IT در دانش آموزان متوسطه از دانش آموزان راهنمايي بيشتر مي باشد تعريف عملياتي متغيرها :
متغير مستقل : کاربرد IT که در اين پژوهش منظور موارد استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات توسط دانش آموزان مي باشد که توسط پرسشنامه محقق ساخته سنجيده مي شود .
امکانات : وسايل و تجهيزاتي مرتبط با فناوري اطلاعات از قبيل کامپيوتر و غيره که در دسترس دانش آموزان دختر راهنمايي و متوسطه قرار دارد و توسط پرسشنامه محقق ساخته بدست مي آيد. ميزان استفاده ICT : منظور اين است که دانش آموزان چه مدت ، چگونه و به چه ميزاني يعني چند ساعت در روز از ICT استفاده مي کنند که توسط پرسشنامه محقق ساخته بدست مي آيد.
سواد IT : منظور ميزان دانش و آگاهي دانش آموزان در طرز استفاده از فناوري اطلاعات مي باشد . که در اين پژوهش با ميزان آشنايي با کامپيوتر و اينترنت سنجيده مي شود .
متغير وابسته : پيشرفت تحصيلي که در اين پژوهش ارتقاء سطح نمرات دانش آموزان مقطع متوسطه نسبت به ترم گذشته مي باشد .
فصل دوم :
مباني نظري پژوهش
مقدمه
تعريف اطلاعات (1) :
اطلاعات عبارت است از داده هاي شکل گرفته و تغيير يافته به طوري که معني دار و مفيد باشند.
اطلاعات با بشر آميخته شده و پديده اي اجتماعي است به دليل آنکه انسانها سبب انتقال اطلاعات ميشوند. تقسيم کارميان انسانها به منظورتامين نياز ارتباطات ميان انسانها زمينه سازانتقال اطلاعات بين افراد است. اطلاعات آن چيزي است که بتواند درسيستم ذهني دريافت کننده دگرگوني ايجاد کند و ازبي نظمي بکاهد. حاصل اين دگرگوني درسيستمهاي انساني- پديد آمدن دانش و توانايي تصميم گيري است. ( حميدي ، 1388 : 53 )
توقعات براي ايجاد تغييراتي در يادگيري دانش آموز:
درواقع اقرار به پيچيدگي سه عامل كليدي است كه بايد در ارزيابي تاثير فناوري روي پيشرفت دانش آموز ، در نظر گرفته شوند. اين سه عامل عبارتند از :
1. لغت فناوري نه تنها به نوع فناوري بلكه به دامنه ي وسيعي از مواد و روش هاي الكترونيكي براي يادگيري مربوط مي شود. فناوري مي تواند براي آموزش از كامپيوترها ، كلاس هاي يادگيري از راه دور و توليدات ديداري استفاده كند. هرنوع فناوري ، كاربردهاي متفاوتي دارد و اهداف يادگيري متفاوتي را دنبال مي كند.
2.ارزيابي كردن تاثير فناوري روي پيشرفت دانش آموز يك فرايند پيچيده مي باشد.
3.تغييرات در كلاس درس با تغييرات در عوامل آموزشي ديگر در ارتباط مي باشند. ( اصنافي ، 1388 : 24)
انواع مختلف فناوري :
عنوان كردن عامل اول ، بيانگر اين است كه مربيان به اين نتيجه رسيده اند كه انواع مختلف بسياري ا ز فناوري ها در پشتيباني و افزايش يادگيري كاربرد دارند. فناوري هاي مختلف داراي محتواهاي مختلفي مي باشندو در كلاس درس ، اهداف مختلفي را دنبال مي كنند به عنوان مثال : واژه پردازي و پست الكترونيكي باعث ارتقاي مهارت هاي ارتباطي ، بانك اطلاعاتي و برنامه هاي گسترده(2) باعث ارتقاي مهارت هاي سازماني و نرم افزار الگوسازي باعث ارتقاي درك علوم و مفاهيم رياضي مي شود. ( حبيبيان ، 1386 ، 13 )
اما در نظر گرفتن اين نكته مهم است كه چگونه اين فناوري هاي الكترونيكي از يكديگر متفاوت مي باشند و داشتن چه ويژگي هايي آنها را به عنوان وسيله اي براي آموزش با اهميت مي كند دامنه ي فناوري هايي كه امروزه در كلاس هاي درسي كاربرد دارند از كاربردهاي ابزاري مانند واژه پردازي تا منابع تحت وب شامل : اطلاعاتي علمي و مدارك تاريخي اوليه ، كانال هاي تلويزيون مدار بسته و كلاس هاي درس يادگيري(3) از راه دور است هر كدام از اين فناوري ها ، نقشي متفاوت در يادگيري دانش آموزان بازي مي كنند بنابراين محققان به جاي اينكه يكي بودن تاثير فناوري ها را بررسي كنند بايد روي نوع فناوري و اهداف آن د ركلاس درس تمركز كنند. ( همان منبع ، 26 )
بعضي محققان استفاده از نفاوري را بر اساس كابرد آن توضيح مي دهند. به اين معني كه چگونه از آن براي يادگيري استفاده مي شود. به عنوان مثال شخصي به نام مينز چهار عملكرد اصلي فناوري را كه براي پشتيباني از يادگيري به كار برده مي شوند اين گونه توضيح مي دهد :
1 فناوري به عنوان يك معلم خصوصي در نظر گرفته ميش ود به عنوان مثال : نرم افزار تمرين و عمل ، تك آموزي ، تلويزيون آموزشي ، تدريس با كمك كامپيوتر و تدريس با كمك كامپيوتر هوشمند .
2. فناوري وسيله اي براي كاوش كردن است. ( به عنوان مثال دايره المعارف هاي سي دي ، شبيه سازي ها ، توده هاي ابر رسانته ها . ابزار جستجوي شبكه و آزمايشگاه هايي با كامپيوتر كوچك 9
3. فناوري وسيله اي براي خلق كردن ، تركيب كردن ، ذخيره كردن و تجزيه و تحليل كردن اطلاعات است به عنوان مثال : نرم افزار واژه پردازي (برگه – گسترده) برنامه هاي مديريت دادگان ، نرم افزار گرافيك ، سيستم هاي نشر روميزي ، ابر رسانه ها ، ابزار جستجوي شبكه و ضبط نوار ديداري و تجهيزات ويرايش.
4. تكنولوژي وسيله اي براي ارتباط برقرار كردن با ديگران است به عنوان مثال : پست الكترونيكي(4) ، يادگيري متقابل از راه دور از طريق سيستم هاي ماهواره اي ، كامپيوتر ، مودم و ارتباطات كابلي.
به طور مشابه اشخاصي به نام هاي بروس و اوين روش هايي را مورد بررسي قرار مي دهند كه در آنها ابزار ، فن ها و كاربردهاي فناوري از يادگيري تلفيقي و اكتشافي ، پشتيباني مي كنند تا دانش آموزان را به كاوش كردن فكر كردن ، خواندن ، نوشتن ، تحقيق كردن ، اختراع كردن ، حل كردن مسائل و تجربه كردن جهان جلب كنند. ( شفيعي ، 1388 43 )
انها عقيده ي رسانه بودن فناوري را با چهار كانون مختلف توسعه داند :
1 رسانه براي تحقيق (مانند الگوسازي داده ها ‏(5) ، دستيابي به بانك هاي اطلاعاتي و مشاهدات تحت وب و ميكروسكوپ ها و ابر متن ها
2 رسانه براي ارتباط مانند واژه پردازي ، پست الكترونيكي ، برگزاري همايش هاي همزمان ، نرم افزار گرافيك ، شبيه سازي ها و آموزش هاي خصوصي .
3 رسانه اي براي ساخت مانند : روبوتيك ها ، طرح كمك با كامپيوتر و سيستم هاي كنترل.
4 رسانه براي بيان مانند ويدئوي ارتباطي ، نرم افزار متحرك سازي و تصيف موسيقي
مربيان بايد نوع فناوري اي كه در مدرسه يا منطقه استفاده مي شود ، در نظر بگيرند و سپس تعيين كنند كه آيا هدف خاص فناوري ، اهداف مدرسه را براي يادگيري دانش آموز در بر مي گيرد يا خير ؟ تنها در اين صورت است كه مي توان براي خريد تجهيزات و مواد مربوط به فناوري ، برنامه ريزي كرد و تاثير فناوري را در انجام اهداف مورد ارزيابي قرار داد. ( همان منبع ، 49 )
ارزيابي پيشرفت دانش آموز :
عامل دوم اين است كه ارزيابي تاثير فناوري روي پيشرفت دانش آموز مساله اي پيچيده است.
در تحقيق روي فناوري و پيشرفت دانش آموز ، بيشتر از ارزيابي هاي استاندارد شده سنتي استفاده شده است تا تغييرات عملكرد دانش آموز را مورد ارزيابي قرار دهند. اين تحقيق بيشتر روي دانش دانش آموزان درباره ي حقايق مجزا تمركز مي كند و به چگونگي فكر كردن دانش آموزان ، كمتر توجه كرده است. در اين تحقيق و طي پانزده سال سال اخير ، بيشتر روي روش هاي معني دار و جديدي تاكيد شده است كه از آنها براي ارزيابي كردن مطالبي كه دانش آموزان مي دانند و درك كرده اند استفاده مي شود. براي ارزيابي تاثيرات فناوري هاي خاص در پيشرفت دانش آموز بايد ابزارها و روش هاي ارزيابي با بازده يادگيري ارتقاء داده شده و به وسيله ي آن فناوري ها متناسب باشند. ( گروه فناوري آموزشي اصفهان ، 1388 )
ماهيت پيچيده تحقيق:
عامل سومي كه در تاثير فناوري روي پيشرفت دانش آموز موثر مي باشد اين است كه بايد بين تغييرات فناوري به كار برده شده در كلاس درس و تغييرات عوامل آموزشي همبستگي وجود داشته باشد.
در ابتدا تعيين پيشرفت دانش آموز بر اساس روش هاي سنتي كه شامل بررسي علمي و اجتماعي بود انجام مي شود به اي طريق كه در اين روش ها اين سوال مطرح شد كه ايا يك رابطه ي علت و معلولي خاص بين يك مورد يعني فناوري و مورد ديگر يعني پيشرفت دانش آموز وجود دارد يا خير ؟ اما چون مدارس ، محيط هاي اجتماعي پيچيده اي مي باشند تغيير دادن تنها يكي از دو مورد ذكر شده فناوري و پيشرفت دانش آموز – غير ممكن است.
اگر يك فناوري جديد در كلاس درس ارائه شود موارد ديگر نيز تغيير مي كنند. به عنوان مثال ، هنگامي كه فناوري در كلاس تلفيق مي شود برداشت هاي معلمان درباره ي قابليت هاي دانش آموزان نيز تغيير مي كند. ( ماهنامه آموزشي و اطلاع رساني ، 1388 )
همچنين معلمان بيشتر خودشان را به عنوان مربي و كمتر به عنوان مدرس مي بينند.
مثال ديگر اينكه ، استفاده از فناوري باعث مي شود همكاري ميان دانش آموزان افزايش يابد و همين مورد تاثيري مثبت روي پيشرفت دانش آموز دارد. اين سه عامل نشان مي دهند كه اكنون ارتباط بين فناوري و پيشرفت دانش آموز ، و اصلاح كردن مهارت هاي فكري بسيار دشوار است و مدارسي ه به روش هاي مختلف ، فناوري را تلفيق مي كنند در حال تغيير هستند. با وجود اين پژوهش هاي خاص درباره ي فناوري و يادگيري دانش آموز ثابت مي كنند كه انجام تحقيقات براساس سه عامل مذكور ،‌امكان پذير است و همچنين استفاده از فناوري كه در بافت كلاس درس ، تلفيق شده است تاثيري مثبت روي پيشرفت دانش آموز دارد. ( همان منبع )
محققان به يافته هايي درباره ي استفاده از فناوري دست پيدا كرده اند . اين موارد عبارتند از : اهداف آموزشي خاص و مشاهده ي يادگيري از طريق فناوري(6) ، توسعه ي حرفه ا ي دايم ، تغييرات ساختاري در برنامه ي مدرسه ، زيربناي محكم و پشتيباني فني و ارزيابي دايم.
فناوري اطلاعات و ارتباطات :
فناوري اطلاعات و ارتباطات امروزه در جاي جاي زندگي افراد رسوخ كرده است و شواهد به دست آمده از بررسي هاي تحقيقاتي، نشان از آن دارد كه فنون تدريس و نوع تفكر معلمان روي به كارگيري فناوري اطلاعات و در نتيجه پيشرفت دانش آموزان تاثير بسزايي دارد. روش به كارگيري فناوري اطلاعات IT)) در كلاس درس تحت تاثير دانش معلمان درباره موضوع مورد تدريس و نيز ارتباط فناوري اطلاعات با آن موضوع است به اين صورت كه بعضي از معلمان منابع فناوري اطلاعات را كه به موضوع درسي خاصي مربوط است انتخاب مي كنند و اين در حالي است كه بعضي ديگر فناوري اطلاعات را براي اين به كار مي گيرند كه با يك روش نوآورانه كار دانش آموزان را ارائه كنند، بدون اينكه ارتباط مستقيمي با عنوان درس داشته باشد.( تاروردي ممقاني ، 1387 : 91 )
شواهد نشان مي دهد وقتي معلمان دانش خود را در زمينه موضوع درس و شيوه يادگيري دانش آموز به كار مي بندند، به كارگيري فناوري اطلاعات بيشترين اثر مستقيم را بر پيشرفت شاگردان دارد. هنگامي كه دانش آموزان در فهم و درك خود در به كارگيري نرم افزارهاي خاص در كار فردي يا گروهي يا كلاسي به كنجكاوي كشيده مي شود، شاهد اين پيشرفت خواهيم بود. در مورد اثرات به كارگيري فناوري اطلاعات در كار دانش آموزان و ارائه كار آنها، پژوهش هاي كمي صورت گرفته است. اما باورها و ارزش هاي مربوط به فن آموزش يا روش تدريس معلم، نقش مهمي در شكل دادن به فرصت هاي يادگيري از طريق فناوري ايفا مي كند. بررسي سوابق تحقيقاتي به روشني بيان نمي كند كه آيا اين باورها و ارزش ها سبب خواهد شد از فناوري به عنوان وسيله يي جهت تقويت رويكردهاي رايج تدريس استفاده شود يا اينكه فناوري هاي جديد باعث ايجاد تحول در شيوه تعامل معلمان با دانش آموزان و فعاليت آنها مي شود. معلمان به دانش وسيعي از فناوري اطلاعات نياز دارند تا بتوانند منابع مناسب را انتخاب و از آنها در تدريس خود به نحو مناسب استفاده كنند. بنابراين استفاده از روش هاي جديد آموزش كه در آن از فناوري هاي جديد و مناسب تدريس استفاده شده است، نياز بيشتري به معرفي و تجربه دارد چرا كه معلمان ممكن است مجبور شوند فنون آموزش جديد را فرابگيرند تا به اين فهم و توانايي برسند. دامنه كاربردهاي آموزشي IT بسيار وسيع است. در يك طرف آن فعاليت هاي بسيار محدود است كه عمدتاً بر پايه روش هاي سنتي قرار دارد و در طرف ديگر آن، تغييرات اساسي در رويكردهاي تدريس قرار مي گيرد. به عنوان مثال، بعضي از معلمان از وايت بورد تعاملي در نمايش دادن محتوا و نظريات در مباحث كلاسي به روش سنتي استفاده مي كنند، در حالي كه معلمان ديگر اجازه مي دهند دانش آموزان براي نشان دادن نمايشنامه هايي كه خودشان طراحي و فيلمبرداري كرده اند، در كلاس از اين وسيله استفاده كنند. مطالعات نشان مي دهد موثرترين كاربرد IT آن است كه معلم و برنامه هاي نرم افزاري، فهم و فكر دانش آموز را به چالش بكشد و اين كار از طريق شركت (7)تمامي دانش آموزان در بحث كلاسي با استفاده از وايت بورد تعاملي يا كار دانش آموزان با رايانه به صورت فردي و گروه هاي دونفره صورت مي گيرد و اگر معلم مهارت سازماندهي دانش آموزان را بر مبناي فعاليت هاي مبتني بر فناوري اطلاعات داشته باشد، آنگاه كارايي كلاسي و فردي دانش آموزان مي تواند به موازات هم موثر باشد. گفتني است دسترسي به منافع فناوري اطلاعات موضوع مهم در دسترس معلمان است: جايي كه تعداد معدودي كامپيوتر در كلاس هست- عمدتاً در مدارس ابتدايي- اين موضوع استفاده از فناوري را محدود مي كند، زيرا هر شاگرد فقط چند دقيقه مي تواند از كامپيوتر استفاده كند. كاربرد يك وايت بورد الكترونيكي توسط تمامي دانش آموزان يك كلاس، اثرات مثبت و منفي به همراه دارد. ( علي دوستي ، 1387 : 112 )
اين روش باعث مي شود دانش آموزان در فعاليت تدريس شركت و مفاهيم و فرآيندهاي پيچيده را مشاهده (8)كنند. اگرچه بعضي از معلمان فقط روي جنبه ارائه مطالب(9) تكيه مي كنند و نسبت به شبيه سازي و مدل سازي كه ممكن است براي دانش آموزان بيشتر چالش به وجود آورد، بي تفاوتند و فقط تعداد كمي از معلمان، گزارش به كارگيري نرم افزارهاي ويژه مربوط به محتوا و اهداف برنامه درسي را ارائه كرده اند. گفته مي شود به رغم اينكه معلمان اغلب در مورد منابع در دسترس فناوري اطلاعات دچار محدوديت هستند، اما نمونه هاي زيادي در تحقيقات انجام شده پيشين وجود دارد كه نشان مي دهد در ميان معلمان، فهم خوبي از منابع فناوري اطلاعات وجود دارد. با اين وجود، هر چه ميزان دانش معلمان از منافع فناوري اطلاعات كم باشد، از ميزان قرار دادن موقعيت مناسب ايجادشده توسط فناوري اطلاعات براي دانش آموزان كاسته مي شود.( همان منبع ، 114 )
اعتماد معلمان در به كارگيري فناوري اطلاعات يك نكته كليدي محسوب مي شود به اين صورت كه معلمان به انتخاب خود در به كارگيري فناوري اطلاعات اطمينان دارند البته تعداد كمي از معلمان نسبت به به كارگيري وسيع منابع فناوري اطلاعات اطمينان دارند كه اين عدم اعتماد بر روش ارائه دروس اثر مي گذارد. بسياري از معلمان هنوز از بعضي از شكل هاي فناوري ترس دارند و اين موجب به كار نبردن فناوري در تدريس آنان مي شود. مطالعات نشان مي دهد موثرترين كاربرد فناوري اطلاعات آن است كه معلم و برنامه هاي نرم افزاري، فهم و فكر دانش آموز را به چالش مي كشد و اين كار از طريق شركت تمامي دانش آموزان در بحث كلاس با استفاده از وايت بورد تعاملي يا كار دانش آموزان با رايانه به صورت فردي و گروه هاي دونفره صورت مي گيرد. اگر معلم مهارت سازماندهي دانش آموزان را بر مبناي فعاليت هاي مبتني بر فناوري اطلاعات داشته باشد، آنگاه كارايي كلاس و فردي دانش آموزان مي تواند به موازات هم موثر باشد. اگر معلمان نتوانند تشخيص دهند كه اتخاذ رويكردهاي تدريس جديد، طرح درس و برنامه درسي از جمله ضروريات تعامل است، تاثير به كارگيري IT روي يادگيري محدود خواهد شد. ( ماهنماه آموزشي و اطلاع رساني ، 1388 )
برخي از معلمان، برنامه درسي غيرمتمركز را درك مي كنند، اما بسياري از معلمان ازIT جهت اضافه كردن به فعاليت هاي جاري خود يا ارتقا استفاده مي كنند. معلمان نياز دارند راهبرد و راهكارهايي را كه فعاليت هاي يادگيري مناسب را تسهيل كرده و مورد حمايت قرار مي دهد، به كار بگيرند. به كارگيري فناوري اطلاعات توسط دانش آموزان به صورت دونفره، گروهي يا كلاسي، (مثلاً استفاده از وايت بورد تعاملي) معلمان را قادر مي سازد از طريق گوش دادن به توضيحات دانش آموزان بازخوردهاي فراواني را به دست آورند كه از اين نكته، معلمان مي توانند ديد عميق تري را از پيشرفت دانش آموزان و شناخت آنها به دست آورند. مشاركت دانش آموزان به صورت دونفره يا تيمي در استفاده از منابع فناوري اطلاعات، در موضوعات به خصوصي باعث مي شود آنان بتوانند فهم يكديگر را از يادگيري به چالش بكشند و از طريق مشاركت، مطالب بيشتري را فراگيرند. ( مؤمني زاده ، 1388 : 72 )
گفتني است به رغم نياز به فنون تعليم و تربيت جديد با استفاده از فناوري اطلاعات، كه باعث مي شود معلمان در پاره يي اوقات نقش تسهيل كننده را ايفا كنند، معلمان بايد در زمينه برنامه ريزي آماده سازي و مطالعه خارج از كلاس نقش داشته باشند، زيرا در اين صورت كار كلاسي دانش آموزان رضايت بخش خواهد بود.
در مجموع بايد گفت اثرات فعاليت هاي آموزشي روي پيشرفت دانش آموزان بسيار زياد است تا آنجا كه مدارك جامعي مبني بر تاثير يا كمك كردن فناوري اطلاعات روي پيشرفت دانش آموزان وجود دارد. اين مدارك نشان مي دهد اين ويژگي و مزايا به روشي كه معلم براي انتخاب كردن سازماندهي استفاده از منابع فناوري اطلاعات اتخاذ مي كند، بستگي دارد و اين فعاليت ها با كارهاي كلاسي و فعاليت هاي خارج كلاس تلفيق مي شود. در حال حاضر انواع منابع فناوري اطلاعاتي موجود در دسترس نشان مي دهد به كارگيري فناوري اطلاعات هميشه روي اهداف ويژه يي از برنامه درسي متمركز است. دو زمينه مشخص و شفاف وجود دارد كه نشان مي دهد معلمان از فناوري اطلاعات در تدريس خود استفاده مي كنند كه شامل فعاليت هاي كلاسي و خارج از آن است.( همان منبع ، 73 )
– زبان انگليسي و سوادآموزي از طريق پردازشگر واژه و نرم افزار ارائه مطالب
– رياضي و علوم از طريق نمايش شبيه سازي، مدل سازي و ديگر منابع ويژه فناوري اطلاعات و روش هاي آموزشي موثر با استفاده از فناوري اطلاعات . بررسي پيشينه ادبيات فناوري اطلاعات، روش هايي را كه بايد معلم به طور موثر با منافع فناوري اطلاعات تلفيق كند و در چارچوب آموزش در روش ياددهي- يادگيري و برنامه درسي به كار گيرد، مشخص مي كند. اين روش ها شامل مطالب زير است.
– درك ارتباط بين منافع فناوري اطلاعات، محتوا، فرآيند و مهارت هاي موضوعي مربوط به درس
– استفاده از تجربيات موضوعي در انتخاب متناسب منابع فناوري اطلاعات كه به فهم اهداف ويژه يادگيري(10) كمك مي كند. اين مورد شامل نرم افزارهاي خاص موضوعات درسي گوناگون و منابع عمومي است.
– آگاهي از توانمندي منابع فناوري اطلاعات در كمك به مهارت دانش آموزان در ارائه مطالب و نيز در نقش آنها در به چالش كشيدن فكر و يادگيري هاي موضوعي دانش آموزان
– افزايش ميزان اعتماد افراد نسبت به به كارگيري IT از طريق افزايش فراواني استفاده و استفاده از منابع بيشتر به جاي اكتفا به يك يا دو منبع رايج
– پذيرفتن اينكه بعضي از كاربردهاي فناوري اطلاعات باعث تغيير روش ارائه دانش و روش ارائه موضوع درسي به دانش آموزان و درگير كردن آنها در فعاليت هاي آموزشي است.
– شناخت در مورد اينكه در جايي كه از فناوري اطلاعات براي به چالش كشيدن فهم و درك دانش آموزان و تفكر مراحل بالاتر آنان استفاده مي شود، چگونه مي توانيم تدريس را طراحي و آماده كنيم.
– اينكه كدام شيوه از سازماندهي كلاس بيشترين تاثير را هنگام استفاده از فناوري اطلاعات روي راه هاي يادگيري دارد.( فايقي ، 1386 : 65 )
به عنوان مثال براي فعاليت دانش آموزان به صورت تك نفره، دونفره و فعاليت هاي گروهي از چه نوع سازماندهي بايد استفاده شود. اكثريت معلمان كه شامل خلاق ترين آنها مي شوند، به دانش و اطمينان و فهم بهتري از توانمندي فناوري اطلاعات در يادگيري دانش آموزان احتياج دارند.
اين موضوع اين بحث را مطرح مي كند كه پشتيباني و حمايت اساسي از معلمان براي توسعه حرفه يي به منظور اينكه معلمان، پيشرفت دانش آموزان را با كاربرد فناوري اطلاعات تلفيق مي كنند، يك ضرورت است. اگر درصدد آن هستيم كه معلمان به كارگيري IT را در برنامه جاري خود تلفيق كنند و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان را ارتقا دهند، بايد از ارتقاي سطح تحصيلي معلمان حمايت بيشتري صورت گيرد.( همان منبع، 20 )
بررسي تاثير فناوري IT در بهبود آموزش معلمان :
در ده سال گذشته با رشد و توسعه نقش فناوري اطلاعات IT در کشور ما و با توجهي که به آماده کردن بسترهاي لازم براي توسعه آن شده است، اين پديده در آموزش و پرورش نيز جاي خود را باز کرده و به خوبي خودنمايي مي کند. اين که اين موضوع چه مقدار تاثيرگذار بوده، قابل اندازه گيري نيست. ولي مي توان به جرات گفت که از معدود پديده هايي است که در عمر کوتاه خود توانسته تاثير گسترده اي بگذارد و توجه بسياري را به خود معطوف کند. ( محقق زاده ، 1387 : 94 )
کشور ما نيز به دليل تعاملي که با محيط پيرامون خود دارد، از تحولات جهاني بي نصيب نيست و با توجه به رويکرد جهاني در مباحثي مثل آموزش براي همه، آموزش مادام العمر، آموزش براي زندگي بهتر، يادگيري براي انجام دادن و … که مي تواند زمينه هايي را براي همکاري هاي آموزشي مشترک ميان کشورهاي جهان مهيا نمايد، مي بايست از روش هاي خاصي براي تحت پوشش درآوردن هر چه بيشتر جمعيت لازم التعليم و يا افزايش کيفيت آموزش و پرورش و يا حتي کاهش هزينه هاي آموزش استفاده کند.
لازم است به اين نکته اشاره کنيم که در حال حاضر بنا به همين تاثير فناوري در آموزش، رويکردي به سوي استفاده از فناوري در آموزش (تدريس دبيران) به وجود آمده که آهسته و انبوه کار خود را به پيش مي برد. نمود اين رويکرد برگزاري جشنواره هاي توليد محتواي الکترونيکي در آموزش هاي فني و حرفه اي و همچنين جشنواره هاي روش تدريس با استفاده از IT است که در دوره متوسطه و در دروسي مثل شيمي و جغرافي توسط وزارت آموزش و پرورش در حال اجراست. از جمله اهداف مشترک اجراي اين جشنواره ها عبارتند از: ترغيب، تشويق و ايجاد باور در بين معلمان در امر استفاده از نرم افزارها و توليد محتواي الکتريکي؛ توسعه و گسترش فرهنگ توليد محتواي الکتريکي و استفاده از IT در فرآيند ياددهي و يادگيري. اين موضوع مي تواند علائمي باشد براي اين که نقطه اوج تلفيق IT در آموزش و بکارگيري خردمندانه آن توسط معلمان و دبيران است. پس معلمان در بکارگيري فناوري اطلاعات نقش محوري دارند. ( همان منبع ، 62 )
در مورد بکارگيري IT در آموزش و پرورش بحث هاي زيادي شده و عموما از IT به عنوان يک ابزار تکنيکي براي بالابردن سطح آموزش سخن رفته است. اين امر نکته روشن و قابل توجهي را پيش روي ما قرار مي دهد که نياز مبرم به پيشرفت و حرفه اي شدن معلمان در زمينه IT دارد. در زمينه ارتباط معلمان با IT مطالبي فراهم شده که در پي مي آوريم: ( جمالي نيا ، 1387 ، 92 )
براي ايجاد يادگيري هاي موثر،جايي که تکنولوژي در اختيار اهداف يادگيري در مدرسه است، تنها معلمان هستند که در مواقعي حساس مبتني بر پايه احتياجات و شيوه هاي يادگيري دانش آموزان، تکنيک هاي IT را در برنامه ريزي تحصيلي به کار مي برند.
با توجه به اين که IT در آموزش، مراحل بلوغ خود را مي گذراند؛ بايد توسط مسئولين آموزش و پرورش چشم اندازهاي آن ترسيم و اهداف آن مشخص شود تا بتوان تکليف برنامه درسي را مشخص کرد:
ـ IT چه تاثيري بر برنامه درسي دارد؟
ـ مولفه هاي برنامه درسي چگونه تاثير مي پذيرند؟
ـ روش هاي تدريس، محتواي کتاب هاي درسي و ارزشيابي به چه صورت خواهند بود؟
نکته اي که مي توان بر آن تاکيد داشت و به آن اشاره کرد اين است که:
اين معلم است که براي آموزش و تدريس مي بايست از نمودهاي فناوري استفاده کند، بنابراين مي بايست
روش هاي تدريس با رويکردهاي جديد را تجربه کرد، آنها را مستند کرد و نشر داد.
شواهد به دست آمده از بررسي هاي تحقيقاتي، نشان از آن دارد که فنون تدريس و نوع تفکر معلمان بر روي به کارگيري فناوري اطلاعات(فناوري اطلاعات )و در نتيجه، پيشرفت دانش آموزان تاثير بسزايي دارد.



قیمت: تومان


پاسخ دهید