دانشگاه علوم انتظامي امين
دانشکده علوم و فنون راهنمايي و رانندگي
پايان نامه مقطع کارشناسي ارشد رشته مديريت ترافيک شهري
موضوع:
بررسي تاثير بکارگيري سيستم کنترل سرعت متوسط وسايل نقليه بر ميزان تصادفات مطالعه موردي محور شيراز -مرودشت
نگارش:
سروان محمد علي اسحقي
استاد راهنما:
جناب دکتر سيد محمد سادات حسيني
استاد مشاور:
جناب سرهنگ رحيم رمضان آقايي
آبان 1392
تقديم به:

ماحصل آموخته‌هايم را تقديم مي‌کنم به آنان که مهر آسماني شان آرام بخش آلام زميني ام است
به استوارترين تکيه گاهم، دستان پرمهر پدرم
به سبزترين نگاه زندگيم، چشمان سبز مادرم
و همسرم، اسطوره زندگيم، پناه خستگيم و اميد بودنم.
و تقديم به گلهاي نازم مژده، معصومه و متين…
که کودکي گمشده ام را در چهره معصومشان پيدا کردم.
هرچه آموختم در مکتب عشق شما آموختم و هرچه بکوشم قطره‌اي از درياي بي کران مهربانيتان را سپاس نتوانم بگويم.
امروز هستي ام به اميد شماست و فردا کليد باغ بهشتم رضاي شما
بوسه بر دستان پرمهرتان.
هرکس نفسي را بدون حق و يا بي آنکه فساد و فتنه‌اي در زمين کرده بکشد، مثل آن باشد که همه مردم را کشته و هرکس نفسي را از مرگ نجات دهد، مثل آن است که همه مردم را حيات بخشيده.
سوره مائده(آيه 32)
تشکر و قدرداني:
سپاس خداي عزوجل را که والاترين حامي و استوارترين پشتوانه بندگانش است.
اکنون که به لطف پروردگار يکتا اين مرحله از تحصيلات خود را به پايان مي‌رسانم بر خود فرض مي‌دانم که از همهي سروران گرامي‌که به هر نحوي از کمک و ياريشان بهره مند شدم سپاسگذاري و قدرداني نمايم.
از استاد گرامي و محترم جناب دکتر سيد محمد سادات حسيني (استاد راهنما) و جناب سرهنگ رحيم رمضان آقايي (استاد مشاور) و همچنين فرمانده محترم وقت پليس راه شيراز – اصفهان جناب سرگرد سجاديان که در تمام مراحل اجراي طرح و تهيه پايان نامه اينجانب را راهنمايي و مساعدت نموده‌اند ، به پاس زحمات بي دريغشان تقدير و تشکر مي نمايم.
به طور ويژه و اخص از همسر و فرزندانم که براي ادامه تحصيل مشوقم بوده و با صبر فراوان تمام مشکلات را تحمل نمودند تا بتوانم تحصيلاتم را ادامه دهم تشکر و قدرداني مي نمايم.
چكيده:
با پيشرفت روز افزون دانش بشري و بهره گيري از فناوري نوين حمل و نقل، نياز به وضع قوانين جديد و کارآمد براي افزايش ايمني آمد وشد بين جاده‌اي و برخورد با متخلفان بيشتر شده است که اين مهم به نوبه خود مستلزم استفاده بهينه از فناوري‌هاي جديد در کشف و ضبط جرايم و اعمال قانون اينگونه تخلفات است. با توجه به آمار بالاي تلفات تصادفات رانندگي در کشور در اين تحقيق تأثير استفاده از تجهيزات ثبت سرعت متوسط وسايل نقليه در کاهش تصادفات رانندگي بررسي شده است. در سيستم ثبت سرعت متوسط وسايل نقليه، هر وسيله نقليه‌اي که از مقابل هر دوربين عبور مي‌کند تشخيص داده شده و پلاک آن خوانده مي‌شود. با توجه به زمان عبور وسيله نقليه از جلوي هر دوربين تا زمان مشاهده آن در دوربين بعدي، سرعت متوسط وسيله نقليه در فاصله بين دو دوربين محاسبه مي‌گردد. به عنوان مطالعه موردي تأثير به کار گيري سيستم کنترل سرعت متوسط وسايل نقليه بر ميزان تصادفات در محور شيراز- مرودشت در نظر گرفته شده است. در اين راستا کروکي تصادفات يکسال قبل و يکسال بعد از نصب اين سيستم در محور مورد بررسي از پاسگاه پليس راه مربوطه اخذ و تحليل شده است. همچنين آمار تخلفات سرعت کاربراني که از سرعت مجاز تخطي کرده‌اند يکسال قبل و يکسال بعد برداشت شده است. در اين تحقيق نشان داده شده است که استفاده از سيستم کنترل سرعت متوسط وسايل نقليه باعث کاهش تصادفات مي‌گردد و به همين جهت اعمال قوانين سرعت از طريق دوربين ثبت سرعت در بقيه محورها و جاده‌ها توصيه شده است.

واژگان كليدي:
سيستم کنترل سرعت متوسط، وسايل نقليه، تصادفات، شيراز- مرودشت.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول:كليات
1-1- تعريف مسئله و بيان سوال‌هاي اصلي تحقيق2
1-2-هدف‌ها : (كلي و جزيي)2
1-3- اهميت و ضرورت تحقيق3
1-4- سوالهاي تحقيق (اصلي -فرعي)3
1-5- فرضيه‌ها4
1-6- كاربرد‌هايي که از انجام اين تحقيق متصور است4
1-7- استفاده كنندگان از نتيجه پايان نامه اعم از موسسات آموزشي، پژوهشي، دستگاه‌هاي اجرايي و غيره4
1-8- روش تحقيق4
1-9- ابزار گردآوري اطلاعات4
1-10- جامعه آماري و حجم نمونه5
1-11- روش نمونه گيري5
1-12- روش‌هاي تجزيه و تحليل اطلاعات:5
1-13- رئوس مطالب و فصول5
1-14- جنبه جديد بودن و نوآوري طرح5
1-15- محدوديت‌هاي تحقيق:6
فصل دوم:پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه:8
2-2- پيشينه تحقيق:8
2-3- علل و عوامل مؤثر بر تصادفات ناشي از سرعت10
2-3-1-عوامل انساني11
2-3-2- عوامل مربوط به وسيله نقليه12
2-3-3- عوامل جاده اي13
2-3-4- عوامل محيطي13
2-4- تاريخچه کاربرد دوربين‌هاي کنترل سرعت14
2-5- کنترل سرعت14
2-5-1- روش‌هاي قديمي14
2-5-2- تجهيزات جديد14
2-5-2-1- سامانه‌هاي ثبت تخلفات سرعت با حسگر ليزري15
2-5-2-2- سامانه‌هاي ثبت تخلفات سرعت با حسگر مغناطيسي15
2-5-2-3- سامانه‌هاي ثبت سرعت با حسگر ويديويي16
2-5-2-4- سامانه‌هاي ثابت ثبت تخلفات سرعت با حسگر راداري17
2-5-3- کنترل سرعت متوسط17
2-6-تأثير سرعت در تصادفات18
2-6-1- ارتباط سرعت و تصادفات20
2-6-2- ارتباط سرعت با احتمال وقوع تصادفات20
2-6-3- بررسي آماري سهم سرعت در تصادفات21
2-7- تحقيقات انجام گرفته در ايران22
فصل سوم: روش تحقيق
3-1- مقدمه26
3-2- روش تحقيق26
3-3- قلمرو زماني و مکاني تحقيق27
3-4- جامعه آماري27
3-5- روش و ابزار گردآوري داده‌ها27
3-6- وضعيت محور شيراز- مرودشت27
3-7- خصوصيات سيستم کنترل سرعت متوسط نصب شده31
3-7-1-مزاياي سامانه سرعت سنج33
3-7-2- قابليت‌هاي سامانه سرعت سنج34
3-7-3- مزاياي روشهاي تشخيص سرعت مبتني بر پردازش تصوير36
3-7-4- قابليت‌ها و ويژگي‌هاي سامانه تشخيص پلاک خودرو37
3-7-5- سامانه کنترل سرعت جامع37
3-7-6- مشخصات سامانه سرعت سنج و پلاک خوان38
3-7-7- آشنايي با دوربين‌هاي نظارت تصويري39
3-7-8- موقعيت دوربين‌هاي نصب شده40
3-8-چگونگي جمع آوري کروکي تصادفات42
3-9- مراحل انجام تحقيق43
فصل چهارم: تحليل نتايج
4-1- مقدمه45
4-2- تحليل توصيفي45
4-2-1- به کارگيري سيستم کنترل سرعت متوسط تاچه حد بر ميزان تصادفات مؤثر است؟45
4-2-2 به کارگيري سيستم کنترل سرعت تا چه‌اندازه بر ميزان تصادفات ناشي از سرعت مؤثر است؟48
4-2-3-آيا عملکرد اين سيستم در زمان وقوع تصادفات مؤثراست؟50
4-2-4-آيا عملکرد اين سيستم در مکان وقوع تصادفات مؤثراست؟51
4-2-5-آيا عملکرد اين سيستم در مکان وقوع تصادفات ناشي از سرعت مؤثراست؟52
4-2-6-ميزان تخلفات اعمال قانون شده سرعت در محور مورد بررسي چقدر است؟53
4-3- تحليل استنباطي55
4-3-1- سيستم‌هاي کنترل سرعت متوسط باعث کاهش تصادفات مي‌گردند55
4-3-2- به کارگيري سيستم کنترل سرعت متوسط بر ميزان تصادفات ناشي از سرعت مؤثر بوده است. 57
4-3-3-عملکرد سيستم کنترل سرعت متوسط در زمان وقوع تصادفات مؤثر بوده است. 58
4-3-4-عملکرد سيستم کنترل سرعت متوسط در زمان وقوع تصادفات در شب مؤثربوده است. 60
4-3-5- عملکرد سيستم کنترل سرعت متوسط در زمان وقوع تصادفات در روز مؤثر بوده است. 61
4-3-6- ميزان تخلفات اعمال قانون شده سرعت در محور مورد بررسي قبل و بعد از به کارگيري سيستم کنترل سرعت متوسط متفاوت مي‌باشد. 62
فصل پنجم : نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1- مقدمه66
5-2-پيشنهاد اجرايي66
5-3-پيشنهاد براي تحقيقات آينده66
5-4- جمع بندي67
مراجع68
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل 2-1- سامانه ثبت تخلفات سرعت با حسگر ليزري 15
شکل 2-2- سامانه ثبت تخلفات سرعت با حسگر ويديوئي16
شکل 2-3- سامانه ثبت تخلفات سرعت با حسگر راداري17
شکل 2-4- سامانه ثبت تخلفات سرعت متوسط18
شکل 3-1: نقشه مسير محور شيراز- مرودشت28
شکل 3-2- تصاوير دوربين‌هاي کنترل سرعت متوسط در محور شيراز- مرودشت31
شکل 3-3- تصوير ضبط شده توسط دوربين کنترل سرعت متوسط32
شکل 3-4- برگه جريمه صادره جهت اطلاع کاربران32
شکل 3-5 اپراتور در حين ثبت تخلفات دوربين سرعت متوسط34
شکل 3-6- موقعيت دوربينهاي ثابت کنترل سرعت در مسير41
شکل 3-7- مراحل انجام تحقيق43
شکل4-1- نمودار ستوني جهت مقايسه ميزان تصادفات سال 88 و8946
شکل 4-2: نمودار ستوني جهت مقايسه تصادفات ناشي از سرعت سال 88 و 8949
شکل 4-3: مقايسه تصادفات شب و روز سال 88 50
شکل 4-4: مقايسه تصادفات شب و روز سال 8950
شکل 4-5- نمودار تصادفات سال 88 و 89 بر اساس مکان رخداد آن51
شکل 4-6: نمودار مقايسه‌اي موقعيت مکاني تصادفات ناشي ازسرعت سال 88 و 8953
شکل 4-7- نمودار آمار تخلفات سال 88 و 8954
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1- در صد عامل تجاوز سرعت از کل تلفات در کشورهاي مختلف22
جدول 3-1- آمار تردد هفتگي محور شيراز مرودشت30
جدول 3-2- آمار ميانگين تردد روزانه در سال 88 و 8931
جدول 3-3- اطلاعاتي در مورد سرعت سنج و پلاک خوان بصير38
جدول3-4- موقعيت دوربين‌هاي سرعت سنج41
جدول 4-1: آمارمقايسه‌اي تصادفات سال 88 و 89 براساس تفکيک ماه46
جدول 4-2: آمارمقايسه‌اي تصادفات ناشي ازسرعت سال 88 و 89 براساس تفکيک ماه48
جدول 4-3: آمارتاثيرموقعيت زماني برتصادفات سال 88 و 8950
جدول 4-4: آمار تصادفات سال 88 و 89 بر اساس مکان وقوع آن51
جدول 4-5: آمارتصادفات ناشي از سرعت سال 88 و 89 بر اساس مكان وقوع آن52
جدول 4-6: آمار تخلفات سرعت سال 88 و 89 بر اساس تفکيک ماه54
جدول 4-7- آمار توصيفي به تفکيک تصادفات سال 88 و 8955
جدول 4-8- آمار استنباطي مقايسه تصادفات سال 88 و 8956
جدول 4-9- آمار توصيفي به تفکيک تصادفات ناشي از سرعت سال 88 و 8957
جدول 4-10-آمار استنباطي مقايسه تصادفات سال 88 و 89 با بکارگيري سيستم کنترل سرعت متوسط58
جدول 4-11- آمار توصيفي زمان وقوع تصادفات سال 88 و 89(شب و روز)59
جدول 4-12-آمار استنباطي مقايسه تصادفات سال 88 و 89 بر اساس زمان59
جدول 4-13- آمار توصيفي زمان وقوع تصادفات شب، سال 88 و 8960
جدول 4-14- آمار استنباطي مقايسه تصادفات سال 88 و 89 بر اساس زمان در شب61
جدول 4-15-جدول آمار توصيفي زمان وقوع تصادفات روز، سال 88 و 8961
جدول 4-16-آمار استنباطي مقايسه تصادفات سال 88 و 89 بر اساس زمان در روز62
جدول 4-17-جدول آمار توصيفي تخلفات سرعت، سال 88 و8963
جدول 4-18- آمار استنباطي مقايسه تخلفات سرعت سال 88 و 8963

فصل اول
کليات تحقيق

1-1- تعريف مسئله و بيان سؤال‌هاي اصلي تحقيق:
با توجه به اينكه بسياري از تصادفات در نتيجه عدم رعايت سرعت مجاز به وجود مي آيند، سيستم‌هاي كنترل سرعت متوسط وسايل نقليه براي جلوگيري از حركت وسايل نقليه با سرعتهاي غير مجاز به كار گرفته مي شوند، در اين تحقيق با شناسايي تعداد و نوع تصادفات قبل و بعد از به كار گيري سيستمهاي كنترل سرعت، ميزان تاثير گذاري اين سيستم‌ها در تصادفات بررسي گرديده است. به عنوان مطالعه موردي محور شيراز -مرودشت مورد بررسي قرار گرفته است براي شناخت تعداد و نوع تصادفات از كروكي‌هاي تصادفات در اين محور استفاده شده است. در اين تحقيق به اين سوال پاسخ داده شده است كه :
به كار گيري سيستم كنترل سرعت متوسط تا چه‌اندازه بر ميزان تصادفات موثر است ؟
سوال اصلي در اين تحقيق به اين موضوع مي پردازد که بکارگيري سيستم کنترل سرعت متوسط تا چه ميزان در کاهش آمار تصادفات موثر واقع شده‌اند.

1-2- هدف‌ها : (كلي و جزيي)
هدف كلي : ميزان تاثير گذاري بكارگيري سيستم كنترل سرعت متوسط وسايل نقليه بر ميزان تصادفات در محور شيراز- مرودشت.
اهداف جزيي :
1- تحليل تصادفات متأثر از سرعت غير مجاز
2- تحليل مكان وقوع تصادفات
3- تحليل زمان وقوع تصادفات
4- محاسبه ميزان جرائم تخلفات سرعت در محور مورد نظر

1-3- اهميت و ضرورت تحقيق:
با توجه به اينكه در حال حاضر اطلاع كافي در مورد ميزان اثر بخشي استفاده از سيستم‌هاي كنترل سرعت متوسط وجود ندارد، اين تحقيق به ما نشان داد كه استفاده از دوربين‌هاي كنترل سرعت متوسط باعث كاهش تصادفات گرديد. كنترل سرعت متوسط(كه آن را در عين حال ‍”كنترل بخشي” يا كنترل از “نقطه اي به نقطه ديگر” مي نامند) از روش‌هاي نسبتا جديد اعمال مقررات سرعت به شمار مي آيد. در سامانه‌هاي كنترل سرعت متوسط، به‌اندازه گيري متوسط سرعت در مقطع خاصي از راه (معمولا 2 تا 5 كيلومتر) پرداخته مي شود. با توجه به اينكه امروزه سرعت غير مجاز وسايل نقليه سهم قابل ملاحظه اي در تصادفات رانندگي دارند نصب دوربين‌هاي كنترل سرعت متوسط يكي از نياز‌هاي ضروري مي باشد و مي تواند كاربرد خيلي مهمي داشته باشد. وسيله نقليه به هنگام ورود به مقطع در نظر گرفته شده اعمال مقررات و سپس مجددا به هنگام خروج از آن شناسايي مي گردد. سرعت متوسط يا ميانگين را مي توان بر پايه فاصله زماني بين اين دو نقطه محاسبه كرد.

1-4- سؤالهاي تحقيق (اصلي -فرعي):
سوال اصلي : به كارگيري سيستم كنترل سرعت متوسط تا چه‌اندازه بر ميزان تصادفات مؤثر است؟
سوالات فرعي :
1- آيا عملكرد اين سيستم‌ها درزمان وقوع تصادفات مؤثر است؟
2- آيا عملكرد اين سيستم‌ها در مكان وقوع تصادفات مؤثر است؟
3- ميزان تخلفات اعمال قانون شده سرعت در محور مورد بررسي چقدر است؟
1-5- فرضيه :
استفاده از سيستم‌هاي كنترل سرعت متوسط باعث كاهش تصادفات مي گردد.

1-6- كاربرد‌هايي که از انجام اين تحقيق متصور است:
اين تحقيق مي تواند در آتي مستندات لازم براي تصميم گيري در خصوص گسترش نصب اين سيستم‌ها در تمامي بزرگراهها، آزاد راهها و راههاي اصلي را فراهم نمايد و انتظار مي رود كه خود بتواند باعث كاهش تصادفات به نحو چشمگيري شود.

1-7- استفاده كنندگان از نتيجه پايان نامه اعم از مؤسسات آموزشي، پژوهشي، دستگاه‌هاي اجرايي و غيره:
1- پليس راه
2- وزارت راه و شهرسازي
3- شهرداري‌ها

1-8- روش تحقيق:
روش تحقيق به صورت اسنادي و کتابخانه‌اي با استفاده از کروکي‌هاي تصادفات مي‌باشد. آمار تصادفات در يك سال قبل و يك سال بعد از نصب سيستم كنترل سرعت متوسط در محور شيراز -مرودشت جمع آوري و با يكديگر مقايسه گرديد تا ميزان تأثيرگذاري اين سيستم مشخص گردد.

1-9- ابزار گردآوري اطلاعات:
كروكي تصادفات و آمار اعمال قانون در مركز مانيتورينگ پليس راه شيراز اصفهان

1-10- جامعه آماري و حجم نمونه :
كليه تصادفات از مورخه1/1/1388 تا مورخه 30/12/1389 محور شيراز- مرودشت که در اين تحقيق اين تعداد 822 مورد بوده است.

1-11- روش نمونه گيري:
تمام كروكيها در محدوده مشخص شده جمع آوري شده‌اند.

1-12-روش‌هاي تجزيه و تحليل اطلاعات:
انجام آزمونهاي آماري با استفاده از نرم افزار Spss صورت گرفت و براي تهيه گزارشهاي مربوط به تحليلهاي آماري از excel استفاده گرديد.

1-13- رئوس مطالب و فصول:
فصل اول: مقدمه و كليات
فصل دوم: پيشينه تحقيق در زمينه اثرات كنترل سرعت
فصل سوم: روش شناسي و مباني نظري استفاده از كنترل سرعت
فصل چهارم: جمع آوري داده‌ها وتحليل‌هاي آماري از ميزان تصادفات و تخلفات سرعت در محور مورد بررسي
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات

1-14- جنبه جديد بودن و نوآوري طرح:
اثرات قبل و بعد استفاده از سيستم‌هاي كنترل سرعت متوسط در ايران تا كنون محاسبه نشده است تا مشخص شود كه استفاده از اين سيستمها تا چه‌اندازه مؤثر و مقرون به صرفه است. لازم به ذکر است که سيستم کنترل سرعت متوسط در اسفندماه 1388 در محور شيراز مرودشت راه‌اندازي و در ابتداي فروردين 1389 مورد بهره برداري قرار گرفت.

1-15- محدوديت‌هاي تحقيق:
محققان همواره در تحقيقات خود با موانع و محدوديت‌هاي مختلفي روبرو مي‌باشند. در تحقيق حاضر نيز محقق با محدوديتهاي مختلفي روبرو بوده است که اهم آنها عبارتند از:
1- محدود بودن به تصادفاتي که در سيستم مرفوک ثبت شده است و تصادفاتي که رانندگان توافق کرده‌اند، ثبت نشده است
2- معضل صحت و اعتبار
3-کمبود امکانات، وقت، عدم همکاري افرادي که از سرعت مجاز تخطي کرده‌اند و ترس از شناخته شدن.
4- عدم همکاري لازم از سوي ادارات.
5-نبودن اسنادي در مورد بحث‌هاي کارشناسي در زمينه استفاده از دوربين و چگونگي جانمايي دوربين‌ها و چگونگي واگذاري پروژه به پيمانکار
6-معضل اجرايي
7-معضل مشروعيت و قانوني بودن
8-معضل اجتماعي
9- دقت محل تصادفات محدود به تشخيص کارشناس در محل و حدود 2 کيلومتر مي‌باشد

فصل دوم
پيشينه تحقيق

2-1- مقدمه:
در اين فصل خلاصه‌اي از برخي نظريات، تجارب و کندوکاوهاي صورت گرفته در زمينه موضوع تحقيق و موضوعات مشابه که از کتابها، مقالات، تحقيقات و پايان نامه‌ها استخراج شده است ارائه مي‌گردد. به عبارت ديگر، سعي شده است مرتبط ترين دستاوردهاي پژوهشگران قبلي را مورد شناسايي قرار داده تا مشخص شود که تا چه ميزان ابعاد اين مساله مورد پژوهش و تحقيق قرار گرفته است.

2-2- پيشينه تحقيق
شروع استفاده از دوربين‌هاي کنترل سرعت در بين افسران پليس که بنام
traffic enforcement camera شناخته مي‌شد به سال 1905 بر مي‌گردد. اصول استفاده از اين دوربين‌ها اساساً مشابه دوربين‌هاي مدرن امروزي بود و فقط از روش‌هاي ساده تري استفاده مي‌شد بدين صورت که دو عکس از ماشين در حال عبور در نقطه آغاز و پايان يک قسمت مشخص شده از جاده مي‌گرفتند. تلاش‌هاي ديگري در 60 سال پس از آن براي ارتقا سطح اين دوربين‌ها صورت گرفت که منجر به ساخت دوربيني توسط کمپاني Dutch شد که توسط راننده مسابقات رالي ماريس گاتسونسد انجام گرفت که اولين دوربين اتوماتيکي براي قوانين جاده‌اي بود و هم اکنون نيز شرکت Gatsometer بزرگترين توليد کننده دوربين‌هاي سرعت سنج است. در سال1960 براي اولين بار به طور گسترده اين دوربين‌ها مورد استفاده قرار گرفتند که از فيلم برا ي برداشت تصاوير استفاده مي نمودند و تا سال 1990 مورد استفاده قرار گرفتند. پس از اين دوربين‌ها، دوربين‌هاي ديجيتالي سرعت سنج به بازار عرضه گرديد که مورد استفاده گسترده کشورها از جمله اروپا و استراليا قرار گرفتند. استفاده از دوربين کنترل سرعت متوسط براي اولين بار در اروپا و استراليا انجام گرديد. در سال 1989 در ايالت آريزونا و در سال 1990 در ايالت کاليفرنيا اين سيستم‌ها به طور آزمايشي مورد استفاده قرار گرفتند(2005، Delaney). در سال 1988 دوربيني در پاسادنا مورد استفاده قرار گرفت که 15 تا 25 ساعت در هفته بکار مي‌رفت. در بريتانيا اولين بار در سال 1991 از اين سيستم‌ها استفاده گرديد و اولين مورد استفاده جدي و سازمان يافته از آن‌ها تعداد21 دستگاه در غرب لندن بود. در استرالياي غربي اين سيستم‌ها در سال 1988 مرسوم گرديدند و در سال 1999 دولت اين کشور برنامه جديدي براي استفاده از اين دوربين‌ها پايه ريزي کرد. تحقيق انجام گرفته توسط هوک و همکارانش تاثير مثبت دوربين کنترل سرعت متوسط را در سال اول به ميزان 5 مرتبه و در 5 سال بعدي به ميزان 25 مرتبه نشان داد (1993، Croft). در NSW دوربين‌هاي ثابت کنترل سرعت در 1999 مورد استفاده قرار گرفتند و قبل از آن از سال 1991 دوربين‌هاي محرک کنترل سرعت مرسوم بودند. در سپتامبر سال 2000تا 2002 تحقيقات وسيعي در 750 ناحيه در اين کشور در زمينه دوربين کنترل سرعت متوسط انجام گرفت. در سال 2005 پيلکينگتون و کينرا 14 تحقيق عمده انجام شده از سال 1992 تا 2003 را بررسي نمودند که اغلبشان در استراليا و بريتانيا انجام گرفته‌اندو همه آن‌ها تاثير مثبت ASE را بر روي تصادف، جرح و فوت نشان دادند. البته بخاطر محدوديت‌هاي اين روش‌ها، ميزان دقيق و قطعي آن مشخص نيست. در اورگن در سال 1995 مجلس سنا پروژه تحقيقي دو ساله‌اي را در اين زمينه به تصويب رسانيد که در شهرهاي بورتون و پورتلند تا سال 1997 انجام پذيرفت. در 4 ماه اول اعمال قوانين اتومبيل‌هاي با تخلف سرعت بيش از mph10 از 18 در صد به 3 درصد کاهش يافت و آن‌هايي که تخلف سرعتشان بيش از mph 5بود از 19 درصد به 13در صد کاهش يافتند. اين گروه تحقيق کننده ميزان آگاهي و پذيرش مردم را نيز مور بررسي قرار دادند. در تحقيق ديگري در سال 2003 در واشنگتن دي سي مشخص گرديد که پس از شش ماه که از اعمال قانون در هفت منطقه مشخص شده انجام گرفت 82 در صد کاهش تخلفات از سرعت متوسط بالاتر از mph 10مشاهده گرديد و 50 در صد ساکنين اين منطقه با اين طرح موافق بودند و فقط 36 در صد مخالفت داشتند. سال 2005 در چارلوت داده‌هاي سرعت در 14 ناحيه حادثه خيز گردآوري گرديد که نشان داد کاهش 55 در صدي در تخلفات سرعت بالاتر ازmph 10 پس از استفاده از اين سيستم صورت پذيرفت.
امروزه بر اساس موارد استفاده، دوربين‌ها به سه دسته سيستم متحرک، سيستم ثابت و سيستم سرعت متوسط تقسيم شده‌اند. شايد ساده ترين سيستم دوربين‌هاي
کنترل سرعت، مربوط به سيستم‌هاي کنترل سرعت متوسط باشند که به نام
Automatic number plate recognition شناخته مي‌شوند، اين دوربين‌ها از ليزر، اشعه، GPS يا اختراعات ديگري استفاده نمي‌کنند و فقط از عکس‌هاي قديمي و کمي معادلات رياضي سود مي‌برند. اصول اين دوربين‌ها بر اساس شناخت فاصله بين نقطه A و B زماني که وسيله نقليه نقطه A را رد مي‌کند، است. با استفاده از مادون قرمز واطلاعات، اطلاعات سيستم را پردازش مي‌کند. اين دوربين‌ها بدليل استفاده از مادون قرمز در شب نيز قابل استفاده مي‌باشند.

2-3- علل و عوامل مؤثر بر تصادفات ناشي از سرعت
سوانح ترافيکي از مشکلات اساسي بهداشت عمومي و علل اصلي مرگ و مصدوميت‌هاي چشمگيري در جهان است (2009، Ricour). هر ساله نزديک به 1. 2 ميليون نفر در جهان جان خود را در اين راه از دست مي‌دهند وميليون‌ها نفر نيز مصدوم و يا دچار معلوليت‌هاي ناشي از تصادفات جاده‌اي مي‌شوند که اغلب آنها را ساکنان مناطق داراي درآمد کم يا متوسط تشکيل مي‌دهند (GRSP,2008). در کشور ما سالانه حدود 25 هزار نفر در سوانح ترافيکي جان مي‌بازند و چندين برابر اين دچار ناتواني و معلوليت مي‌شوند که اکثر آنها داراي ميانگين سني 30 تا 40 سال و جزو گروه مولد جامعه مي‌باشند که باعث تحميل بار مضاعف اقتصادي و نابودي سرمايه اجتماعي مي‌شوند (آمار ثبت شده در سالنامه آمار سازمان پزشکي قانوني کشور، 1391). نقش خطاهاي انساني بين 50 تا 95 درصد به صورت مستقل يا در تعامل با محيط راه و خودرو مي‌باشد (بهروز و باباخاني، 1387). هزينه‌هايي که کشورهاي در حال توسعه متحمل مي‌شوند لطمه اساسي بر توسعه آنها زده و حدود 1 تا 2 درصد توليد ناخالص ملي آنها را شامل مي‌شود (آمار ثبت شده در سالنامه آمار سازمان پزشکي قانوني کشور، 1391). با افزايش موتوريزه شدن در اين کشورها، تصادفات جاده‌اي نيز همگام افزايش مي يابند. گزارش‌هاي جهاني پيشگيري از سوانح ترافيکي در سال 2004 توسط سازمان بهداشت جهاني و بانک جهاني منتشر شد نشان مي‌دهد که وسعت مديريت راه در کشورهاي توسعه يافته صنعتي به شکل محسوسي در کاهش مرگ و مصدوميت سوانح ترافيکي و افزايش ايمني راه‌ها نقش دارند. از بين علل مسبب سوانح ترافيکي شديد، سرعت مهمترين علل شناخته شده محسوب مي‌شود که با توليد و استفاده رو به رشد خودروهاي سريع در کشور، اگر اين عامل کنترل نشود باعث ايجاد تلفات اساسي مي‌شود. بکارگيري روش‌هاي سنتي، الگوبرداري صرف از کشورهاي ديگرو به کارگيري روش‌هاي آزمون و خطا براي رفع اين مشکل کارساز نمي‌باشد و مشارکت مراکز علمي و تحقيقاتي در اين زمينه اجتناب ناپذير است1
اين عوامل به چند گروه عمده تقسيم مي‌شوند که در مورد هر گروه توضيحاتي ارائه خواهد شد.

2-3-1- عوامل انساني
از جمله پارامترهاي پيچيده، ناشناخته و بسيار مهم در هر تصادف، پارامترهاي کلي مربوط به عوامل انساني است. انسان به عنوان راننده در هر تصادف نقش عمده را ايفا مي‌کند.
انسان به دلايل زير ممکن است در تصادف مقصر شناخته شود:
الف) عدم آموزش
منظور از آموزش مي‌تواند موارد زير باشد:
– يادگيري روش صحيح رانندگي و داشتن مهارت در آن.
– آشنا بودن به خصوصيات و مکانيزم وسيله نقليه.
– آشنايي کامل به علائم رانندگي.
– سن رانندگان
ب) سطح فرهنگ نامناسب
مقوله فرهنگ صحيح در ترافيک شامل موارد زير مي‌باشد:
– احترام به حقوق ديگران.
– رعايت قانون و نظم.
– درك ناقص رانندگان از سرعت مطمئنه.
ج) فقدان اطلاعات
منظور از اين مورد عدم وجود اطلاعات دقيق و کافي جهت قرار گرفتن در اختيار رانندگان از نظر چگونگي وضع هوا، شرايط جاده و تغييرات قابل پيش بيني دربارهي هر دو مورد مي‌باشد.
د) مسائل فکري و جسمي
از کار افتادگي جسمي نظير قوه‌ي بينايي، شنوايي ,کهولت، بيماري، عدم تعادل رواني و مشغله‌هاي فکري، مشخصات رواني مانند هيجان داشتن راننده يا اعتماد به نفس بيش از اندازه، مصرف الکل، صحبت کردن با تلفن همراه حين رانندگي، عادت به برتري جويي و ريسک و… از عوامل مهم در ايجاد تصادف مي‌باشند. خستگي، از ديگر عوامل بسيار مهم تصادفات به شمار مي‌رود (GRSP,2008).

2-3-2- عوامل مربوط به وسيله نقليه
وسيله نقليه به دو دليل در وقوع تصادفات تأثيردارد:
الف) کيفيت وسيله نقليه
کيفيت وسيله نقليه، فنآوري و تکنولوژي ساخت آن مي‌باشد. قدرت موتور، قدرت ترمز، سرعت، سيستم روشنايي، پويايي وسيله نقليه، سيستم هدايت کننده، سيستمهاي ايمني وسيله و سرنشينان از قبيل دستگاه کنترل سرعت(کروز)وطراحي قسمت جلوي وسايل نقليه، از موارد مربوط به اين عامل مي‌باشند.
ب) کميت وسيله نقليه
با ازدياد تعداد وسايل نقليه، تعداد تصادفات به طور تصاعدي افزايش مي يابد ولي ميزان سرعت مطمئنه بخاطر شلوغي جاده کاهش مي يابد.

2-3-3- عوامل جاده‌اي
اين عوامل از دو طريق عوامل هندسي و تسهيلات جاده‌اي مي‌توا نند بر تصادفات موثر باشند:
الف- وضعيت جاده از نظر طرح هندسي نظير شيب، پيچ، تقاطع، ميدان، پل، تونل، عدم توجه کافي به يکپارچه بودن جاده، روسازي جاده‌ها و طراحي آنها و…
ب- وضعيت جاده از نظرکيفيت جاده و امکانات وتسهيلات مورد نياز نظير نقايص علائم جاده، وجود دست انداز، فقدان حفاظ کناري و ميانه راه، فقدان تسهيلات مجزا، لغزندگي جاده و…

2-3-4- عوامل محيطي
اين عوامل شامل عوامل جوي مانند بارندگي و يا عواملي نظير روشنايي مي‌باشند. به طورکلي رانندگي در شرايط بد آب و هوائي و نيز ساعات دير وقت شب بر احتمال تصادفات مي افزايد.

2-4- تاريخچه کاربرد دوربين‌هاي کنترل سرعت
تاريخچه توليد دوربين‌هاي کنترل سرعت درجهان به دهه 1950 در هلند برمي‌گردد. موريس گتسونيدز، راننده مسابقات اتومبيل راني، نخستين مخترع اين دوربين‌ها بود(2009، nibby). در اواخر دهه 60سامانه‌هايي با دوربين‌هاي فيلم خور براي گرفتن عکس به بازار عرضه شد. از اواخر دهه 90دوربين‌هاي ديجيتالي که به مودم يا ديگر وسايل الکترونيکي مجهز بودند رواج يافتند تا تصاوير به صورت خودکار به سايت پردازش اصلي منتقل و تحليل شوند که مزايايي از جمله تسريع صدور جريمه و همچنين نظارت عملياتي را شامل مي‌شدند. سيستم‌هاي حديد مبتني بر فيلم کماکان مورد استفاده‌اند. يکي از نخستين تحقيقات در زمينه دوربين‌هاي ثبت سرعت در سال 1989 در ايالت متحده توسط فريدمن وهمکارانش بود. که بعدها توسط ديگران بسط و گسترش يافت. ما در اين رساله در پي بسط نتايج تحقيقات و همچنين محاسبه ميزان تاثيرگذاري آن در کشورمان هستيم (2004، crashes coused by speed).

2-5-کنترل سرعت:
2-5-1-روش‌هاي قديمي
از زمان کشف وسيله نقليه تاکنون بشر همواره در پي افزايش سرعت و تسريع مسافرت بوده است. اين در حاليست که همگام با افزايش سرعت، خطر حوادث رانندگي افزايش يافته است. ضابطين امر همواره کوشيده‌اند تا سرعت وسايل نقليه را در حد مطمئنه نگه دارند. در ادامه اين پايان نامه به پيشرفت و گسترش روش‌هاي کنترل سرعت از قبل تا امروز اشاره شده است (2004، cohen).

2-5-2- تجهيزات جديد
امروزه همگام با گسترش فناوري، سيستم‌هاي جديد ثبت تخلف به بازار عرضه مي‌شوند که در کنترل وثبت تخلفات سرعت کارآيي بالايي دارند. در ذيل چند نمونه از اين تجهيزات بيان شده‌اند.
2-5-2-1- سامانه‌هاي ثبت تخلفات سرعت با حسگر ليزري
اين نوع سرعت سنج‌ها به منظور کنترل سرعت خودرو معيني استفاده مي‌شوند. به اين صورت که نور ليزر به خودرو مي‌تابد و سرعت آن به دست مي آيد. اصول کار سرعت سنجي اين سامانه‌ها بر مبناي تشخيص فاصله بين تابش اشعه‌هاي متوالي ليزري است و بايستي محل تابش هميشه ثابت باشد. کاربرد اين نوع سامانه‌ها در سرعت سنج‌هاي دستي است و در سرعت سنج‌هاي ثابت جواب گو نيست. اين سامانه‌ها در شب جوابگو نمي‌باشند (2006، stefan).
شکل 2-1- سامانه ثبت تخلفات سرعت با حسگر ليزري

2-5-2-2- سامانه‌هاي ثبت تخلفات سرعت با حسگر مغناطيسي
اين سامانه‌ها شامل حسگر‌هاي مغناطيسي است و در کف جاده کار گذاشته مي‌شوند. خروجي اين حسگر‌ها به دستگاهي متشکل از دوربين و کنترل وصل مي‌شوند. معايب اين سامانه‌ها شامل کندن آسفالت، تعمير و نگهداري دشوار حسگر و مشکلات جابجايي عمدتا در موارد خاص نظير پارکينگ‌ها، کنترل چراغ‌هاي راهنمايي و رانندگي و کنترل سرعت در پيچ‌ها کاربرد دارند. با ورود سامانه‌هاي جديد اين نسل سامانه‌ها منسوخ شده‌اند (2012، Avenoso).
2-5-2-3- سامانه‌هاي ثبت سرعت با حسگر ويديويي
پيشرفت‌هاي اخير در زمينه دوربين‌هاي فيلمبرداري و عکس برداري ديجيتالي دانشمندان را به سمت ساخت سامانه ثبت تخلفات سرعت ويديويي سوق داد. اصول کار اين نوع سامانه‌ها عکسبرداري متناوب از خودرو‌هاست. با محاسبه جابجايي خودرو در بين فاصله زماني دو عکس، سرعت محاسبه مي‌شود. مشکل عمده اين سامانه‌ها ايجاد همزماني دقيق بين عکس‌هاست. از مشکلات ديگر اين نوع سامانه‌ها به اختلالات ايجاد شده در اثر عوامل محيطي نظير نور چراغ خودروها، برف و باران و نظاير آن ميتوان اشاره نمود که محدوده استفاده از اين سامانه‌ها را مختص کنترل چراغ راهنمايي، پلاک خواني و محاسبه کنترل سرعت ميانگين ترافيک نموده است (2012، Sutton).
شکل 2-2- سامانه ثبت تخلفات سر عت با حسگر ويديوئي

2-5-2-4- سامانه‌هاي ثابت ثبت تخلفات سرعت با حسگر راداري
اين سامانه‌ها امروزه متداول ترين سامانه‌ها هستند و در کشورهاي توسعه يافته عموميت يافته‌اند. اصول کار اين سامانه‌ها بر مبناي پديده داپلر است. زماني که خودرويي در محدوده امواج رادار سرعت سنج قرار مي‌گيرد، اگر به سامانه نزديک شودفرکانس امواج برگشتي زيادمي‌شود و اگر از سامانه دور شود اين فرکانس کم مي‌شود. با بهره گيري از اين پديده ميتوان در سامانه‌هاي ثبت تخلف سرعت راداري با دقت بالا سرعت خودرو را اندازه گيري کرد که به سه صورت ثابت، دستي و خودرويي وجود دارد (2008، federal highway adminstration).
شکل 2-3- سامانه ثبت تخلفات سرعت با حسگر راداري

2-5-3- کنترل سرعت متوسط
يکي از معايب دوربين‌هاي کنترل سرعت قديمي ناتواني اين دوربين‌ها در ثبت تخلف رانندگاني که سرعتشان را در زير دوربين‌ها به حد مجاز مي‌رساندند بود. دوربين‌هاي کنترل سرعت متوسط قابليت گزارش کردن متوسط سرعت عبوري وسيله نقليه در مسافتي بين 200متر تا 10 کيلومتر را دارند. وقتي اتومبيلي از دوربين اول عبور مي‌کند عکس گرفته شده از آن در مدت زمان دقيق عبورش از دوربين به مرکز رايانه گزارش مي‌شود. وقتي اتومبيل دوربين دوم را رد مي‌کند عکس بعدي در زمان عبورش گرفته مي‌شود و براي تحليل مسافت طي شده در زمان بين اين دو گذر به رايانه گزارش مي‌شود. سپس رايانه با محاسبه سرعت متوسط، خودرو متخطي را شناسايي و اعلام مي‌کند. در چنين شرايطي احتمال فرار متخلفان از قانون تا حد زيادي کاهش مي يابد (2008، federal highway adminstration).

شکل 2-4- سامانه ثبت تخلفات سرعت متوسط

2-6- تاثير سرعت در تصادفات
سرعت يک عامل خطر اصلي در مصدوميت‌هاي سوانح ترافيکي مي‌باشد که هم روي بالا رفتن خطر بروز تصادفات جاده‌اي و هم روي شدت مصدوميت‌هاي ناشي ازسوانح ترافيکي تاثيرگذار است. سرعت بالا منجر به افزايش خطر بروز سوانح و افزايش احتمال مصدوميت‌هاي شديد در صورت بروز سانحه خواهد شد، زيرا با افزايش سرعت مسافت طي شده در مدت زمان عکس العمل راننده و نيز فاصله مورد نياز تا توقف وسيله نقليه افزايش مي يابد. همچنين در سرعت بالا اشتباهات رانندگي بيشتر خواهد بود. در يک سانحه هر چه سرعت بالاتر باشد مقدار انرژي جنبشي که بايد به وسيله ضربه جذب شود بالاتر مي‌رود از اين رو احتمال صدمات شديدتر بيشتر مي‌شود.
بر طبق تحقيقات انجام شده صدمات در اثر تبادل انرژي به وجود مي آيد. در يک تصادم، مصدوميت در اثر انتقال انرژيي که به ساختمان سلولي، عروق خوني وساير قسمت‌هاي بدن آسيب مي‌رساند، ايجاد مي‌شود. اين انرژي، انرژي جنبشي است، مانند برخورد سريکي از سرنشينان به شيشه خودرو. در ميان انواع مختلف انرژي، انرژي جنبشي مهمترين عامل در ايجاد آسيب است. نيروي وارده توسط انرژي جنبشي بر بدن حاصل جرم و شتاب است. انرژي جنبشي جذب شده برابر با نصف جرم ضربدر مجذور سرعت است، که نشان مي‌دهد افزايش سرعت تاثير قابل توجهي در فرمول بالا خواهد داشت. ميزان آسيب بدن به شکل و سختي سطح برخورد يک شي به بدن بستگي دارد، اما شتاب معمولا مهمترين نقش را ايفا مي‌کند. اغلب متخصصان ايمني راه‌هااتفاق نظر دارند که انتخاب سرعت نامناسب يکي از مهمترين عوامل مستعد کننده مرگ و مير جاده‌اي در دنيا است که از آن به سرعت نامتناسب با وسيله نقليه يا تندراني تفسير مي‌شود (2010، Oxley). اطلاعات گزارش شده توسط پليسNSW نشان داد که در سال 1994 سرعت در 21 درصد از تصادفات



قیمت: تومان


پاسخ دهید