معاونت پژوهش و فناوري
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با ياري از خداوند سبحان و اعتقاد به اين که عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهميت جايگاه دانشگاه در اعتلاي فرهنگ و تمدن بشري، ما دانشجويان و اعضاء هيات علمي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي متعهد مي گرديم اصول زير را در انجام فعاليت هاي پژوهشي مد نظر قرار داده و از آن تخطي نکنيم:
1- اصل برائت: التزام به برائت جويي از هر گونه رفتار غير حرفه اي و اعلام موضع نسبت به کساني که حوزه علم و پژوهش را به شائبه هاي غير علمي مي آلايند.
2- اصل رعايت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داري غير علمي و حفاظت از اموال، تجهيزات و منابع در اختيار.
3- اصل ترويج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتايج تحقيقات و انتقال آن به همکاران علمي و دانشجويان به غير از مواردي که منع قانوني دارد.
4- اصل احترام: تعهد به رعايت حريم ها و حرمت ها در انجام تحقيقات و رعايت جانب نقد و خودداري از هرگونه حرمت شکني.
5- اصل رعايت حقوق: التزام به رعايت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهيدگان (انسان، حيوان و نبات) و ساير صاحبان حق.
6- اصل رازداري: تعهد به صيانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کليه افراد و نهادهاي مرتبط با تحقيق.
7- اصل حقيقت جويي: تلاش در راستاي پي جويي حقيقت و وفاداري به آن و دوري از هر گونه پنهان سازي حقيقت.
8- اصل مالکيت مادي و معنوي: تعهد به رعايت کامل حقوق مادي و معنوي دانشگاه و کليه همکاران پژوهش.
9- اصل منافع ملي: تعهد به رعايت مصالح ملي و در نظر داشتن پيشبرد و توسعه کشور در کليه مراحل پژوهش.
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
دانشکده کشاورزي
پايان‌‌نامه کارشناسي ارشد
رشته فيزيولوژي و اصلاح گياهان دارويي ، ادويه‌اي ، عطري
عنوان
بررسي اثر بخشي اسانس برخي از گياهان دارويي بر روي کنترل قارچ Macrophomina phaseolina (عامل بيماري پوسيدگي زغالي)
استاد راهنما
دکتر مهدي نعيمي
نگارنده
حسين يوسفي
خرداد 1393
تاييد داور
سپاسگزاري
نگارنده بر خود فرض ميداند که از زحمات کليه اساتيد معظم که اينجانب را در تقرير اين مجموعه ياري فرمودند علي الخصوص زحمات بيدريغ استاد فريد و فرزانه جناب آقاي دکتر مهدي نعيمي کمال تشکر و قدرداني را مينمايم.
از کارشناس محترم آزمايشگاه که در به ثمر رساندن اين پژوهش تحقيقاتي از هيچ کوشش و کمکي دريغ نداشتند خالصانه سپاسگزاري مي نمايم .
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………….2
فصل دوم
مروري بر تحقيقات انجام شده……………………………………………………………………………………………………………..5
2-1- قارچ ماکروفومينا………………………………………………………………………………………………………………………6
2-2- طيف ميزباني…………………………………………………………………………………………………………………………….8
2-3- مکانيزم آلودگي و بيماريزايي……………………………………………………………………………………………………..8
2-4- چرخه زندگي قارچ…………………………………………………………………………………………………………………….10
2-5- کنترل بيماريهاي ماکروفومينا………………………………………………………………………………………………………11
2-6- کنترل زراعي……………………………………………………………………………………………………………………………..12
2-7- کنترل شيميايي……………………………………………………………………………………………………………………………13
2-8- کنترل بيولوژيک………………………………………………………………………………………………………………………….13
2-9- به کارگيري ارقام مقاوم………………………………………………………………………………………………………………..16
2-10- گياه شناسي………………………………………………………………………………………………………………………………17
2-10-1- گياه دارويي اکاليپتوس……………………………………………………………………………………………………………17
2-10-2- گياه دارويي رزماري………………………………………………………………………………………………………………18
2-10-3- گياه دارويي درمنه………………………………………………………………………………………………………………….19
2-10-4- گياه دارويي نعناع فلفلي………………………………………………………………………………………………………….20
2-11- مبارزه بيولوژيک………………………………………………………………………………………………………………………..22
فصل سوم
مواد و روشها……………………………………………………………………………………………………………………………………..23
3-1- مشخصات محل آزمايش………………………………………………………………………………………………………………..23
3-2- مشخصات اجرايي طرح………………………………………………………………………………………………………………..23
3-3- تهيه اسانسهاي گياهي………………………………………………………………………………………………………………….23
3-3-1- جدايههاي قارچي…………………………………………………………………………………………………………………….24
3-4- مراحل کار…………………………………………………………………………………………………………………………………24
3-5- محاسبات آماري………………………………………………………………………………………………………………………….25
فصل چهارم
نتايج …………………………………………………………………………………………………………………………………………………28
4-1- نتايج تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين صفت رشد قارچ…………………………………………………………………..28
4-1-1- نانو ذرات نقره………………………………………………………………………………………………………………………..28
4-1-2- گياهان دارويي درمنه، اکاليپتوس، نعنا، رزماري…………………………………………………………………………….34
فصل پنجم
بحث…………………………………………………………………………………………………………………………………………………40
پيشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………………………….43
فصل ششم
منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………….44
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1. جدول تجزيه‌واريانس اثرات تيمارهاي غلظت نانوذرات نقره و زمان بر صفت اندازهگيري شده………………………….28
جدول 4-2. مقايسه ميانگينهاي اثرات تيمارهاي غلظت نانوذرات نقره و زمان بر صفت اندازهگيري شده (دانکن 5 درصد)…….29
جدول4-3. مقايسه اثرات متقابل تيمارهاي روز و غلظت اسانس بر صفات اندازهگيري شده در نانوذرات نقره (دانکن 5 درصد).32
جدول 4-4. جدول تجزيه‌واريانس اثرات تيمارهاي نوع گياه و غلظت اسانس و زمان بر صفت اندازهگيري شده……………………34
جدول 4-5. مقايسه ميانگينهاي اثرات تيمارهاي نوع گياه و غلظت اسانس و زمان بر صفت اندازهگيري شده (دانکن 5 درصد)…35
جدول4-6. مقايسه اثرات متقابل تيمارهاي روز و غلظت اسانس بر صفات اندازهگيري شده (دانکن 5 درصد)……………………….38
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
شکل 4-1. نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثرات غلظتهاي نانوذرات نقره بر رشد قارچ……………………………………………………..30
شکل 4-2. نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثر زمانهاي مختلف بر رشد قارچ…………………………………………………………………….30
شکل 4-3. نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثر متقابل زمان و غلظتهاي مختلف نانو ذرات نقره بر رشد قارچ………………………….33
شکل 4-4. نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثرات ساده اسانسهاي گياهي بر رشد قارچ………………………………………………………..36
شکل 4-5. نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثرات غلظتهاي مختلف اسانسهاي گياهي بر رشد قارچ……………………………………..36
شکل 4-6. نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثر زمانهاي مختلف بر رشد قارچ……………………………………………………………………..37
شکل 4-7 نمودار نتايج مقايسه ميانگين اثر متقابل زمان و غلظتهاي مختلف اسانس بر رشد قارچ……………………………………..39
فهرست تصاوير
عنوان صفحه
تصوير3-1 تهيه محيط کشت………………………………………………………………………………………………………………………………….35
تصوير3-2 تيمار شاهد …………………………………………………………………………………………………………………………………………36
تصوبر 3-3 آماده کردن پتري ديش ها………………………………………………………………………………………………………………………36
تصوبر 3-4 قارچهاي رشد يافته……………………………………………………………………………………………………………………………..37
چکيده
اسانسهاي گياهي گروهي از مواد موثره موجود در گياهان هستند که خاصيت محافظت کنندکي بسياري از آنها در برابر قارچها، باکتريها، ويروسها و انگلها از ديرباز شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. در سالهاي اخير به دليل افزايش علاقه به استفاده از مواد طبيعي و بالا رفتن سطح آگاهي مردم، محققين با جديت بيشتري به مساله استفاده از اسانسها و عصارهها در جهت کنترل آفات و بيماريهاي گياهي پرداختند. قارچ Macrophomina phaseolina عامل بيماري پوسيدگي زغالي است که يکي از بيماريهاي مهم گياهي محسوب ميشود که باعث کاهش کميت و کيفيت در محصولات مختلف بهخصوص در نواحي گرم و خشک جهان ميشود. بهمنظور بررسي اثر برخي از اسانسهاي گياهي در جلوگيري از رشد قارچ M. phaseolina تحقيقي به صورت آزمايش فاکتوريل در قالب طرح کاملا تصادفي با 3 تکرار در آزمايشگاه بيماري شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد دامغان در سال 1392 انجام شد. در اين تحقيق 6 سطح (0، 200، 400، 600، 800، 1000) ميکروليتر در ليتر از اسانسهاي گياههاي اکاليپتوس، نعناع فلفلي، رازيانه و رزماري و نيز 7 سطح (5، 10، 15، 20، 30، 75، 100) ppm نانوسيلور مورد بررسي قرار گرفت. جهت بررسي ميزان رشد ميسليوم قارچ از محيط کشت جامد PDA استفاده شد. نتايج بررسيهاي آماري نشان داد که از ميان 5 اسانس گياهي مورد مطالعه اسانس رزماري بيشترين ميزان بازدارندگي از خود نشان داد بهطوري که. بيشترين اثر کاهش رشد مربوط به اسانس رزماري و کمترين اثر بازدارندگي رشد قارچ نيز مربوط به اسانس درمنه بود. همچنين غلظت 100 ppm نانو سيلور بيشترين اثر و غلظت 5 ppm کمترين اثر بازدارندگي را داشتنند.
کلمات کليدي: اسانس، نانوسيلور، گياهان دارويي، Macrophomina phaseolina
فصل اول
مقدمه
مقدمه
دانشمندان تلاش مي‌کنند که روش‌هاي جديد افزايش توليد مواد غذايي براي جمعيت همواره در حال رشد بشر را پيدا نمايند، ولي متاسفانه خسارت زياد قارچ‌هاي بيماري‌زاي گياهي به محصولات غذايي هنوز هم انکار ناپذير است. امروزه کاربرد ترکيبات شيميايي به عنوان ارزان‌ترين و متداول‌ترين روش کنترل بيماري‌هاي گياهي مورد توجه است ولي اين مواد معمولا در طبيعت به کندي تجزيه مي‌شود و به همين دليل باعث ايجاد مسموميت براي انسان و جانواران اهلي و ساير موجودات زنده مي‌شود (کارامان1 و همکاران .2001).
جامعه بشري براي توليد فرآورده‌هاي کشاورزي با دشواري و بحران خاصي روبرو گرديده است. همچنين افزايش جمعيت نياز به توليد مواد غذايي را افزايش داده است. دسترسي به اين هدف با افزايش سطح زير کشت، افزايش عملکرد در واحد سطح و حفظ محصول امکان‌پذيراست. از طرف ديگر استفاده از روش‌هاي شيميايي به منظور کنترل آفات و بيماري‌هاي گياهي سلامت محيط زيست را به خطر مياندازد. اگر چه اين سموم در مبارزه با بيماري‌ها در کوتاه مدت نتايج موثري به همراه داشتهاند، اما به تدريج اثرات سوء آنها بر انسان، موجودات زنده و محيط زيست آشکار گرديده است. روش‌هاي مختلفي مانند کنترل بيولوژيک و استفاده از عصاره‌هاي گياهان دارويي به منظور رفع اين مشکلات توصيه شدهاند. در اين ميان استفاده از عصاره‌هاي گياهان دارويي به دليل عوارض جانبي کمتر، عدم مقاومت پاتوژني، پايين بودن هزينه توليد، تجزيه شدن در خاک و عدم آلودگي محيط زيست مي‌تواند به عنوان جايگزين مناسب سموم شيميايي مطرح شود (قاسمي2، 2010).
يكي از مهم‌ترين عوامل محدودكننده توليد، بيماري‌هاي گياهي هستند. هر ساله بخش قابل توجهي از توليدات گياهي در اثر بيماري‌هاي گياهي از بين مي‌روند و اين در حالي است كه بيش از 800 ميليون نفر در جهان از غذاي كافي برخوردار نيستند. تركيبات شيميايي كه به صورت مصنوعي توليد مي‌شوند، علاوه بر آلودگي‌هاي زيست محيطي، سلامت بشر را نيز تهديد مي‌كنند (افضل3 و همکاران، 1997).
متأسفانه اغلب رويكرد‌هايي كه طي يكي دو قرن اخير در كشاورزي اتخاذ شده با توليد پايدار، مغايرت دارد. استفاده مكرر و بي‌رويه از تركيبات شيميايي، علاوه بر آلودگي محيط زيست، موجب بروز پديده مقاومت در برابر آفت كش‌ها شده و در نتيجه پتانسيل خسارت آفريني عوامل بيماري‌زا را به شدت افزايش مي‌دهد (نارايان4 سامي، 2002).
عوامل بيماري‌زاي گياهي در مقابل مواد شيميايي آفتکش مقاومت نشان مي‌دهند و هر روز شاهد افزايش تعداد عوامل بيماري‌زاي مقاوم به آنها هستيم، بنابراين نياز به پژوهش در راستاي کشف مواد جديد ضدقارچي که تجديد شونده سازگار با محيط زيست و به آساني قابل تهيه باشد ضروري مي‌نمايد (رمضاني5 و همکاران، 2002).
کنترل زيستي عوامل بيماري‌زاي گياهي با هدف کاهش اثرات خطرناك آفت‌کش‌هاي شيميايي از جمله تهديد سلامتي بشر، آلودگي محيط زيست، از بين بردن موجودات غير هدف و پيدايش عوامل بيماريزاي مقاوم يک اولويت مي‌باشد. در اين راستا استفاده از پتانسيل ضد ميکروبي متابوليت‌هاي گياهي، طي سال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. مبارزه بيولوژيک به‌عنوان يک پديده جديد چشم اندازه مناسبي را از خود نشان داده است. کشور پهناور ايران نيز به دليل داشتن گذشته درخشان در زمينه دانش گياهان دارويي، شرايط اقليمي و اکولوژيک متنوع و وجود تنوع گونه‌اي و ژنتيکي فراوان گياهي از شرايط بسيار مطلوبي در زمينه توسعه دانش گياهان دارويي و توليد داروهاي گياهي در جهان برخوردار است (عبدالمالکي6 و همکاران، 2011).
استفاده از تركيبات طبيعي در كنترل آفات و بيماري‌هاي گياهي، يكي از راهكارهاي كاهش مخاطرات زيست محيطي است. دراين راستا، پژوهش‌گران زيادي در سال‌هاي اخير به مطالعه اثرات ضدباكتريايي، ضدقارچي و حشرهكشي اسانس‌ها و عصاره‌هاي گياهي پرداخته‌اند (علام7 و همکاران، 2007).
گياهان معمولا توانايي دفاع از خود را با توليد انواع متابوليت‌هاي ثانويه شامل آلکالوئيد‌ها، ترپنوئيدها، استروئيدها و ديگر ترکيبات آروماتيک که احتمالا براي دشمنان آنها نا مطلوب و يا حتي سمي‌اند را به‌دست آورده‌اند (ليو8 و همکاران، 2001).
گياهان بالغ بر هزار متابوليت ثانويه طبيعي با وزن مولکولي پائين توليد مي‌کنند (ديکسون9، 2001). شناخت و بررسي اين متابوليت‌ها مي‌تواند كمك مؤثري به كنترل آفات و امراض بنمايد (ازلان10 و همکاران، 2003).
پژوهش‌ها نشان مي‌دهد که برخي از اين ترکيبات مي‌تواند براي کنترل عوامل بيماري‌زاي گياهي و يا حداقل به عنوان مدلي براي ساخت ترکيبات آفتکش‌هاي جديد مورد استفاده قرار گيرند (رسولي11 و ميرمصطفي، 2002).
مطالعه در زمينه وظايف اين تركيبات در گياهان، يك موضوع جذاب و مهم براي بسياري از پروژه‌هاي تحقيقاتي شده است و نقشهاي اكولوژيكي تعدادي از اين تركيبات مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته است، با مطالعاتي كه تاكنون صورت گرفته است، به نظر مي‌رسد كه متابوليت‌هاي ثانويه، به عنوان موادي طبيعي، نقش هاي اكولوژيكي مهمي در واكنش‌هاي دفاعي گياهان دارند. بسياري از متابوليت‌ها در دفاع گياه در مقابل آفات و امراض مؤثر مي‌باشند (کاون12، 1999).
اسانس‌ها عصاره‌هاي گياهي داراي تركيباتي با فعاليت‌هاي زيستي متفاوت هستند (رودريگويز13 و همکاران، 2005).
در سال‌هاي اخير شرکت‌هاي تجاري از نتايج يافته‌هاي پژوهشي در مورد خواص آفتکشي اسانس‌هاي گياهي استفاده نموده و ترکيبات آفتکشي را به بازار عرضه نمودهاند (ليو و همکاران، 2001).
استفاده از پتانسيل بالقوه مواد بيولوژيکي با اثرات ضدباکتريايي، ضدقارچي و حشرهکشي مورد توجه محققين زيادي قرار گرفته است (مويما14 و همکاران، 2004).
تا کنون فعاليت ضد ميكروبي و حشرهكشي اسانس و عصاره چندين گونه گياه به خوبي شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفتهاند، اين روش مطالعه در مورد تركيبات طبيعي كه ممكن است منجر به كشف عوامل موثر در كنترل عوامل بيماريزاي گياهي (باكتريها و قارچها) شود، از اهميت بسيار برخوردار است. اسانسهاي گياهي گروهي از مواد موثره موجود در گياهان هستند که خاصيت محافظت کنندگي بسياري از آنها در برابر قارچها، باکتريها، ويروسها و انگلها از ديرباز شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. در سالهاي اخير به دليل افزايش علاقه به مواد طبيعي و بالا رفتن سطح آگاهي مردم محققين با جديت بيشتري به مسئله استفاده از اسانسها و عصارهها پرداختند (عبدالملکي و همکاران، 1389).
قارچ Macrophomina phaseolina (Tassi) Goidanich بيمارگر تعداد زيادي از گونههاي وحشي و زراعي در نواحي گرمسيري جهان ميباشد و عامل بيماري پوسيدگي زغالي، بلايت برگي، بلايت ساقه و مرگ گياهچه است. قارچ عامل بيماري اولين بار در سال 1901 توسط تسائي به نام Macrophomina phaseolina معروف گرديد. سپس دانشمندان ديگر بر اساس خصوصيات مرفولوژيکي نامهاي متفاوتي را براي آن در نظر گرفتند معتبرترين نام انتخاب شده براي اين قارچ Macrophomina phaseolina ميباشد که توسط گويدانيچ در سال 1974 انتخاب شد (بلانکولوپز15 و جيمنزدياز، 1983).
تاکنون از روش‌هاي مختلفي به منظور کنترل بيولوژيک قارچ ماکروفومينا فازالينا (Macrophomina phaseolina) استفاده شده است. يکي از موثرترين روش‌ها، استفاده از عصاره‌هاي گياهان مختلف در کنترل اين قارچ بوده است.
اين مطالعه با هدف ارزيابي اثرات ضد قارچي چهار اسانس گياهي شامل (رزماري، نعناع فلفلي، رازيانه اکاليپتوس) و همچنين اثر بازدارندگي نانو سيلور برقارچ ماکروفومينا انجام گرفت.
فصل دوم
مروري بر تحقيقهاي انجام شده
بسياري از مواد موثره گياهان داراي جنبه دفاعي مستقيم يا غيرمستقيم هستند. با اين حال تأثير آسيب‌هاي مکانيکي و شيميايي مثل زخم‌ها، آلودگي‌هاي ناشي از حيوانات شکارگر و علفکش‌ها برعملکرد و اجزاي متابوليت‌هاي ثانوي کمتر بررسي شده است. در شرايط طبيعي گياهان متابوليت‌هاي خاصي توليد مي‌کنند و زماني که تحت تأثير يک آسيب شيميايي يا مکانيکي قرار گيرند توليد متابوليکي گياه تغيير مي‌کند و ممکن است ترکيبات جديدي توليد کنند که نقش محافظتي در برابر آسيب وارده داشته باشند و به عنوان يک توليد القاء شده بررسي ميشود. در Pinus pinaster مطالعات نشان داده است که بعد از زخمزني عملکرد اسانس گياه 5/2 برابر افزايش مي‌يابد. ضمن اينکه مايهکوبي با ميسيليوم به افزايش 60 برابري عملکرد اسانس منتهي مي‌شود. علاوه بر اين افزودن ميسيليوم تغييرات معني‌داري در درصد اجزاي اصلي اسانس ايجاد مي‌کند. بررسي تأثير علفکش‌ها بر نمو کرک‌ها و توليد کآزولن در بومادران نشان داده است که چندين نوع علفکش نمو غدههاي ترشحي کرک را به تأخير انداخته و کرک‌هايي با تعداد سلول‌هاي 2 تا 3 برابر حالت طبيعي ايجاد مي‌کنند. توليد آمازولن نيز مخصوصاً زماني که 2-4-D، دي کامبا و تريازين استفاده شد کاهش يافت (فيگوئريدو16 و همكاران، 2008).
حمله پاتوژنها و آفات باعث ضعيف شدن گياه مي‌شود و بيومس را در واحد سطح کاهش مي‌دهد. براي مثال قارچ خاکزي Verticilium dahlias عامل محدود کننده کشت نعناع فلفلي در آمريکا است. براي مقابله با آفات و بيماريهاي مختلف، گياهان توليد ترپنوئيدها و ترکيبات فرار که نقش دفاعي در برابر اين عوامل دارند را بالا ميبرند تا در برابر استرس ناشي از آن‌ها مقاومت کنند، اما توليد اسانس در واحد سطح به علت کاهش رشد گياه كم مي‌شود. بررسي‌ها در گياه Agastache anethiodora نشان داد که ويروس موزائيک خيار باعث کاهش عملکرد اسانس شد و مقدار نسبي اجزاي اسانس را تغيير داد (فيگوئريدو و همكاران، 2008).
2-1 قارچ ماکروفومينا
قارچ M. phaseolina معمولا بر روي سيستم آوندي ريشهها و ميانگرههاي تحتاني تاثير ميگذارد و نقل و انتقال مواد غذايي و آب را به سمت قسمتهاي فوقاني گياه مختل ميسازد. اين قارچ گياهان را در تمام مراحل رشدي آلوده ميکند. تحت شرايط مزرعهاي قارچ عامل بيماري در طي مراحل ابتدايي رشد در گياه گسترش مييابد اما علائم بيماري تا زمان بلوغ ظاهر نميشود. شرايط آب و هوايي نظير دما و رطوبت يک نقش مهمي را در فعاليت و تکثير M. phaseolina ايفا ميکند و اين نيازهاي اپيدميولوژي ميتواند در جهت حمله به ميزبان و توسعه علائم بارز نقش داشته باشد، اگر چه دامنه نيازهاي دمايي و رطوبت نسبي به نوع ايزولهها، شرايط آب و هوايي منطقه و ارقام ميزبان بستگي دارد (راجکومار17 و ماهالينگ، 2007 ؛ ادموند18، 1964).
چنانچه رطوبت کم و دماي بالا غالب باشد قارچ ماکروفومينا در سراسر مراحل آلودگي گياهچه سريعا ميزبان را مورد حمله قرار داده و در بين 24 تا 48 ساعت در ميزبان گسترش مييابد (راجکومار و ماهالينگ، 2007 ؛ ادموند، 1964).
آلودگي اوليه بيماري در مرحله گياهچه اتفاق ميافتد ولي معمولا تا زمان گلدهي به صورت پنهان باقي ميماند (اسميت19 و کراويل، 1997).
علائم بارز در اواسط تابستان و در دماهاي بالاي 24 تا 30 درجه سانتيگراد و رطوبت پايين خاک ظاهر ميشوند. بخشهاي هيپوکوتيل گياهچههاي آلوده ممکن است در هنگام طويل شدن تغيير رنگ دهد و به رنگ قهوهاي مايل به قرمز در ميآيد (اسميت و کراويل، 1993).
خسارت قارچ ماکروفومينا به صورت تشکيل گياهچههاي نامرغوب، مرگ گياهچه از نوع Pre-emergence و Post-emergence و کاهش باروري گياهان مسنتر ميباشد. اگر آلودگي از طريق ريشه صورت ميگيرد در سطح و بالاي خاک تغيير رنگ مشاهده ميشود. قسمتي که دچار تغيير رنگ شده به رنگ قهوهاي تيره تا سياه در ميآيد و گياهچههاي آلوده به ويژه در شرايط گرم و خشک ممکن است از بين بروند. در هواي خنک و مرطوب گياهچههاي آلوده زنده ميمانند، ولي در طي مراحل زايشي حامل آلودگي پنهان هستند. علائم بيماري ممکن است مجددا در هواي گرم و خشک و يا تحت تاثير علفکشها ظاهر گردد. در گياهان مسنتر، حالت پوسيدگي زغالي بعد از اواسط فصل ظاهر ميشود. چنانچه آلودگي در اوايل رشد گياه اتفاق بيافتد، ابتدا گياهان آلوده برگهاي کوچکتر از برگهاي طبيعي توليد کرده که استحکام خود را سريع از دست ميدهند. در مرحله پيشرفتهتر، برگها به رنگ زرد در آمده و پژمرده ميشوند، اما متصل باقي ميمانند گاهي لکههاي سطحي ساقه از سطح خاک به سمت بالا امتداد مييابد (اسميت و کراويل، 1993).
پس از گلدهي يک تغيير رنگ خاکستري روشن يا نقرهاي در بافت اپيدرمي يا زير اپيدرمي، در ريشه اصلي و قسمتهاي پاييني ساقه ظاهر ميشود. ميکرواسکلروتهاي سياه رنگ قسمتهاي بيروني بافت ساقه و بافت آوندي ساقه را احاطه ميکنند و ممکن است مسيرجريان آب را مسدود کنند اين ميکرواسکلروتها ممکن است به اندازهاي زياد باشند که در بافت زير اپيدرم رنگ خاکستري شبيه حالتي که پودر زغال روي آنها پاشيده شده باشد، ايجاد ميکنند. ساقه ترک ميخورد، پوک و توخالي ميشود و مغز ساقه از بين ميرود. طبقهاي آلوده کج و بدشکل ميشوند و در طبقهاي آلوده گلهاي مرکزي عقيم ميشوند (ورمس20 و همکاران، 2011).
در آلودگيهاي بذري، بذرهاي آلوده ممکن است فاقد علائم باشد يا داراي لکههاي سياه نامشخص به همراه تغيير شکل روي پوسته بذر باشد. گياهچههاي حاصل از بذرهاي آلوده ميتوانند همراه با علائم يا بدون علائم، آلوده شوند. گياهچههاي آلوده از رشد باز ميمانند و تحت تاثير مرگ گياهچه قرار ميگيرد (سينکلر21 و بکمن، 1993).
علائم عمده روي گياهان آلوده به صورت کوتولگي (Stunting)، زردي و کلروز، پيري زودرس، از بين رفتن گياهان قبل از موعود، پژمردگي و انسداد و از بين رفتن سيستم آوندي ميباشد (ابوي22 و پاستور، 1990).
علائم تيپيک بيماري به صورت زخمهاي طويل سياه يا خاکستري، خسارت برگ قبل از موعود و در نهايت کاهش کميت و کيفيت بذر ميباشد (کلود23 و روپ، 1999).
2-2- طيف ميزباني
قارچ M. phaseolina داراي طيف ميزباني بسيار وسيع است، به طوري که بيش از 500 گونه متعلق به 75 خانواده گياهي را مورد حمله قرار ميدهد. بيشترين گياهان ميزبان در خانواده Poaceae، Brassicaceae، Solanaceae، Leguminosae، Composite قرار دارند (پورکاياستا24 و همکاران، 2006).
از ميان گياهان مهم دانه روغني، صنعتي، حبوبات و علوفهاي که به عنوان ميزبانهاي اين قارچ به شمار ميآيند ميآيند ميتوان به موارد زير اشاره کرد:
آفتابگردان (Helianthus annuus)، سويا (Glycine max)، گلرنگ (Carthamus tinctorius)، کنجد (Sesamum indicum)، ذرت (Zea mays)، بادام زميني (Arachis hypogea)، پنبه (Gossypium hirsutum)، چغندرقند (Beta vulgaris)، نخود ايراني (Cicer arietinum)، لوبيا (Phaseolus vulgaris)، باقلا (Vicia faba)، لوبياي سفيد (Phaseolus lunatus)، سورگوم (Sorghom bicolor)، شبدر (Trifolium pretense)، يونجه (Medicago sativus)، گندم (Triticum aevtivum) (ميهالي25، 1992).
از درختاني که به عنوان ميزبانهاي اين قارچ گزارش شدهاند شامل گونههاي مرکبات (Citrus spp)، گونههاي کاج (Pinus spp)، گونههاي آلو (Prunus spp)، کاج سياه (Larix gmelinii) و زيتون (Olea europea) ميباشد. در ايران قارچ عامل بيماري علاوه بر آفتابگردان روي سويا، کنجد، ذرت، کيوي، باميه، خربزه، طالبي، خيار، گوجه فرنگي، بادمجان، بقولات و زيتون گزارش شده است (مهديزاده و همکاران، 1388).
از بين گياهان سبزي و صيفي و جاليز که به عنوان ميزبانهاي اين قارچ گزارش شدهاند، ميتوان بادمجان (Solanum melongena)، گوجه فرنگي (Lycopersicum esculentum)، سيب زميني (Solanum tubersum)، سيب زميني شيرين (Impomoea batatas)، فلفل (Capsicum annum)، کلم (Brassica oleracea)، کاهو (Lactuca sativa)، هويج (Dacus corvata)، خربزه (Cucumis melo)، خيار (Cucumis sativus)، توت فرنگي (Fragaris sp)، گل جعفري، مارچوبه، هندوانه، طالبي، شلغم و تربچه را نام برد (ميهالي، 1992).
2-3- مکانيزم آلودگي و بيماريزايي
قارچ M. phaseolina به وسيله مکانيزم اعمال فشار و لوله تندش يا به وسيله تخريب و انحلال ديواره سلولي از طريق ترشح توکسينها يا آنزيمها به درون بافت نفوذ مييابد (ويلر، 1975).
قارچ عامل بيماري يک تعدادي از فيتوتوکسينها مانند آسپرلين26 (Asperlin)، ايزواسپرلين27، فومالاکتون28، فازئولينيک اسيد29، فومنون30و فازئولينون را توليد ميکنند (دهار31 و همکاران، 1982 ؛ باتاچاريا32 و همکاران، 1992).
فازئولينون داراي اهميت زيادي ميباشد و ظهور علائم بيماري را در گياه تحريک ميکند (باتاچاريا و همکاران، 1992).
نقش مستقيم توکسينها در تحريک بيماريزايي به وسيله M. phaseolina توسط کن بررسي شده بود (چان33، 1969).
تخريب ديواره سلولي به وسيله M. phaseolina ناشي از آنزيمهاي پليگالاکتوروناز و سلولاز ميباشد. قارچ M. phaseolina ميتواند تا بيش از 5-10 ميکرون به درون غشاي مومي شکل نفوذ کند (ويلر، 1975).
ايجاد آلودگي قارچ ماکروفومينا در خاک به واسطه ميکرواسکلروتهاي آن ميباشد. اين اندامها از نظر متابوليکي غير فعال بوده و فقط در صورت مجاورت و تماس با ريشه و طوقه گياه ميزبان جوانه زده و پس از توليد هيف اندامهاي گياهي را سريعا کلونيزه ميکنند ولي ممکن است ريشه و ساقه ظاهرا سالم به نظر آيد (اعتباريان و همکاران، 1379).
نفوذ هيف ابتدا به صورت برون سلولي است و سپس به صورت درون سلولي و برون سلولي انجام ميشود. رشد ميسيليومي قارچ در ناحيه زير سلولهاي اپيدرمي، تا زماني که هيفهاي آن به ناحيه کرتکس برسند، ادامه مييابد. در اين ناحيه رشد قارچ ابتدا منحصر به فضاي بين سلولها بوده ولي بعد از گسترش قارچ و کلونيزه کردن ناحيه کرتکس، تهاجم به صورت درون سلولي انجام ميشود. در اين مرحله اندامکهاي قابل مشاهده در سلولهاي ميزبان ناپديد ميشوند و اسکلروتها داخل سلول تشکيل ميشوند (سينکلر و بکمن، 1993).
در مرحله آلودگي و هم زمان با تشکيل اسکلروتها مواد پکتيني و سلولزي سلول ميزبان به سرعت تجزيه شده و مقدار آنها شديدا کاهش مييابد. در حالي که هيچ کاهشي در مواد لگنيني در محل آلودگي مشاهده نميشود (سينکلر و بکمن، 1993).
با کامل شدن و بلوغ ميکرواسکلروتها در داخل سلولهاي ميزبان غالبا شکافهايي در ديواره سلولي به وجود ميآيد. اسکلروتهاي بالغ از نظر متابوليکي غير فعال ميباشند و زندگي آن مستقل از ميزبان است. با توجه به اينکه تشکيل اسکلروتها ابتدا در بافتهاي سبز آغاز و تعداد آنها در بافتهاي مرده افزايش مييابد ميتوان گفت تبديل تدريجي مرحله ميسليومي قارچ به مرحله اسکلروتي منجر به زوال تدريجي گياه ميگردد (سينکلر و بکمن، 1993).
2-4- چرخه زندگي قارچ
قارچ M. phaseolina يک بيمارگر اختياري خاکزاد و آلوده کننده ريشه است که از راه زخمها بعد از حمله ساير عوامل بيماريزا وارد گياه ميشود و يا هنگامي که گياه در اثر کمبود مواد غذايي به خصوص عناصر کم مصرف و يا ساير عوامل محيطي ضعيف شده است توسط اين قارچ مورد حمله قرار ميگيرد و قارچ از طريق مسدود کردن يا تخريب بافت آوندي در ريشه و ساقه باعث خسارت ميشود (ويلي34، 1989).
قارچ M. phaseolina يک قارچ گرمادوست بوده و در مناطقي که در طول دوره رويش گياه داراي فصل گرم و خشک ميباشند بيشتر شيوع دارد (غفاريان و ميناسيان، 1379).
دماي بهينه براي فعاليت قارچ ماکروفومينا 28-35 درجه سانتيگراد ميباشد که در اين دما بيشترين رشد رويشي و توليد ميکرو اسکلروت را خواهيم داشت (غفاريان و ميناسيان، 1379).
دماي لازم براي آلوده کردن گياه بر حسب نوع آن متفاوت است.معمولا اين درجه مطلق دماي بهينه براي رشد گياهان ميزبان ميباشند. همچنين رشد قارچ در داخل بافت گياه بستگي به تاثير شرايط داخلي گياه دارد. رشد و نمو گياه کم و بيش بر حسب شرايط طبيعي در بافتها سريع است، ولي در گياهان چند ساله و چوبي کند ميباشد. بيماريزايي قارچ ماکروفومينا بستگي به شرايط فيزيولوژيکي گياه ميزبان دارد (ارشاد و شيرزادي، 1348).
pH مطلوب براي فعاليت قارچ ماکروفومينا بين 5 تا 8 ميباشد و اين قارچ در کليه خاکهاي اسيدي و قليايي گسترش دارد (غفاريان و ميناسيان، 1379).
زمستان گذراني قارچ در خاک يا بقاياي گياهي آلوده و به صورت ميکرواسکلروت ميباشد و ميتوان بسته به شرايط محيطي براي مدت 2 تا 15 سال در خاک زنده بمانند (کوک35 و همکاران، 1972 ؛ الايا36 و ابوي، 1996).
تعداد ميکرواسکلروتهاي موجود در خاک رابطه مستقيمي با بيماريزايي بيمارگر دارد (سينکلر و بکمن، 1993).
خصوصيات فيزيکي و شيميايي خاک ميتواند روي بقاي ميکرواسکلروتهاي ماکروفومينا موثر باشد. عموما در خاکهايي که داراي نسبت بالاي C/N، غلظت اکسيژن بيش از 16% و تراکم پايين بقاياي گياهي ميباشند، به ندرت جوانهزني ميکرواسکلروتها براي مدت طولاني حفظ ميشود (گنگوپادهايا37 و همکاران، 1982).
در خاکهاي خشک ميکرواسکلروتها مدت مديدي ميتوانند زنده بمانند ولي در خاکهاي مرطوب اسکلروتها بيش از 7 تا 8 هفته و ميسليومها بيشتر از 7 روز دوام نميآورند (الايا38 و همکاران، 1996).
شوکز و همکاران39 (1997) گزارش کردند که رطوبت پايين خاک سبب افزايش و دوام طولاني M. phaseolina در خاک ميشود.
دماي بالا و رطوبت پايين خاک از فاکتورهاي مهم در ايجاد و توسعه بيماري ميباشند (الايا و همکاران، 1996).
قارچ ماکروفومينا زماني بهتر رقابت ميکند که ميزان مواد غذايي خاک پايين و دما بالاي 30 درجه سانتيگراد باشد. رشد در خاک توسط مواد غذايي ذخيره شده در ميکرواسکلروتها آغاز ميشود و هنگامي که ميزان مواد غذايي خاک براي رقابت کنندگان قارچي کافي نباشد، ادامه مييابد (سينکلر و بکمن، 1993).
اين قارچ همچنين بذرزاد هم ميباشد (ابوي و پاستور40، 1990 ؛ رعيتپناه41 و همکاران، 2006).
درصد زيادي از بذرها ميتوانند حامل بيمارگر در پوشش بذر باشند. بذور آلوده جوانه نميزنند و گياهچه توليد نميکنند و ممکن است بعد از آلودگي به سرعت از بين بروند (ورسون42، 1975).
در بيماري پوسيدگي زغالي بسته شدن مکانيکي مجراهاي آوند چوبي به وسيله ميکرواسکلروتها، توليد توکسين، فعاليت آنزيمها و فشارهاي مکانيکي در طي نفوذ در توسعه بيماري نقش دارند (ويلي، 1989).
2-5- کنترل بيماريهاي ماکروفومينا
روشهاي متفاوتي براي کنترل بيماري معرفي گرديد که تمامي آنها بر روي کنترل جمعيت قارچ متمرکز شده است.
2-6- کنترل زراعي
استفاده از کودهاي ازته، پتاسه و فسفره به ميزان کافي: مطالعات انجام شده نشان ميدهد که تغذيه مناسب سبب کاهش بيماري ميشود ولي دادن کود ازته زياد سبب افزايش بيماري در آفتابگردان، ذرت و نخود ميگردد (توسي و زازريني43، 1990).
آبياري مناسب: آبياري مناسب، حفظ رطوبت خاک و عدم استرس آب در زمان گلدهي يک عامل مهم در کاهش آلودگي توسط قارچ ماکروفومينا در محصولات مختلف ميباشد (هارمان44 و همکاران، 2004).
غرقاب کردن خاک قبل از کشت: به منظور کنترل بيماري ناشي از M. phaseolina تحقيقات زيادي صورت گرفته است و مشخص شده که غرقاب کردن به مدت 3 تا 4 هفته براي از بين بردن اسکلروتهاي موجود در خاک موثر ميباشد (وودس و دونيوي45، 1986).
تناوب زراعي با غير ميزبان: در مزارع شديدا آلوده شده، تناوب با غير ميزبان از قبيل غلات تراکم اينوکلوم بيمارگر را در خاک کاهش ميدهد (ميهالي، 1992).
جمعآوري و سوزاندن بقاياي گياهي بعد از برداشت: جمعآوري و سوزاندن بقاياي آفتابگردان باعث کاهش قارچ عامل بيماري و در نتيجه کاهش بيماري ميگردد (ميهالي، 1992).
سال و تاريخ کشت: تنظيم تاريخ کشت نيز بر روي ميزان محصولات و تراکم قارچ عامل بيماري موثر است به طوري که ميزان محصولات بذري در هر سال متفاوت ميباشد به طور مثال تراکم قارچ ماکروفومينا نيز در ارقام در سال 1994 نسبت به سال 1992 و 1993 بيشتر بوده، زيرا سال 1994 نسبت به سال 1992 و 1993 خشکتر بود بنابراين ميزان کمتر محصولات و تراکم بيشتر بيمارگر در آن سال رخ داد و ميزان بالاي محصولات و سطح بالاي ماکروفومينا در ارقامي که در ماه ميکشت ميشوند نسبت به ارقامي که در ماه ژوئن کشت ميشوند رخ ميدهد (اسميت46 و کراويل، 1997).
استفاده از بذر سالم و عاري از اسکلروت: از آن جايي که قارچ عامل بيماري بذرزاد نيز ميباشد لذا لازم است بذر در مناطق عاري از بيماري تهيه و بوجاري گردد (اعتباريان، 1385).
علاوه بر موارد ذکر شده زهکشي مناسي اراضي، استفاده از خاک با هوموس زياد و کاهش تراکم گياه در واحد سطح در کنترل بيماري موثر است (اعتباريان، 1385).
2-7- کنترل شيميايي
براي کنترل شيميايي بيماري پوسيدگي زغالي آفتابگردان با توجه به بيولوژي قارچ عامل بيماري و زمان ظهور علائم بيماري محدوديتهاي خاصي وجود دارد. مبارزه شيميايي با اين بيماري با استفاده از سموم مختلف صورت گرفته که از بين آنها سموم بنزيميدازولها (بنوميل47، کاربندازيم48، تيابندازول49) اثرات بهتري داشتهاند (غفاريان و ميناسيان، 1379).
سمومي از قبيل تيوفانات متيل50، تيرام51و سموم گازي مانند کلروپيکرين52 ميتوانند خسارت عامل بيماري را کاهش دهند، اما در سطح وسيع اقتصادي به نظر نميرسند (اعتباريان، 1381).
ضد عفوني بذر با تيرام يا کاپتان53 در مواقعي که بذر آلوده باشد توصيه ميشود (اعتباريان، 1383).
با توجه به بيولوژي قارچ عامل بيماري و زمان ظهور علائم آن محدوديتهاي خاصي در استفاده از اين روشها وجود دارد (رعيت پناه و علوي، 1384).
به علاوه روشهاي شيميايي علاوه بر هزينههاي سنگين و خطرات زيست محيطي که به دنبال دارند، سبب کاهش ميکروفلور مفيد خاک ميشوند و داراي تاثير موقت و ناپايدار هستند. اين مساله گريز ناپذير است که مصرف صموم شيميايي در آينده الزاما ميبايست کاهش يابد و بيشتر توجه ما بايد روي سازوکارهاي بيولوژيک مانند استفاده از ارگانيسمهاي آنتاگونيست قرار ميگيرد (بوون و اسچافاق54، 1989).
2-8- کنترل بيولوژيک
اگرچه سابقه تاريخي تجربيات مبارزه بيولوژيک را به 348 سال قبل از ميلاد مسيح نسبت ميدهند ولي شرح مشخصي از آن ارائه نشده است. در سال 1916 اسميت، براي اولين بار نام مبارزه بيولوژيک را روي اين روش مبارزه نهاد (آهون منش، 1379).
به طور کلي هرنوع مبارزه عليه بيماريهاي گياهي که از طريق آنتاگونيست انجام پذيرد بر حسب نظر تمام متخصصان و محققان بيماري شناسي مبارزه بيولوژيک به حساب ميآيد (کوبيسک و هارمان55، 1998).
مبارزه بيولوژيک با عوامل خسارتزاي گياهي هم اکنون به صورت يک علم جديد مورد توجه قرار گرفته است. در واقع هدف از مبارزه بيولوژيک استفاده از ميکروارگانيسمهاي آنتاگونيستبه منظور کم کردن يا جايگزين کردن عوامل بيماريزايي، از طريق اضافه کردن آنها به خاک ميباشد (غفاريان و ميناسيان، 1379).
احتمال کنترل قارچ بيماريزا از طريق به کارگيري انحصاري ميکروارگانيسمهاي آنتاگونيست و يا تلفيق آنها با دوزهاي پايين (غير کشنده) قارچکشها از مدتها قبل مورد توجه قرار داشته است. اولين گزارش از کاربرد آنتاگونيستها بر عليه عوامل بيماريزاي گياهي توسط هارتلي در سال 1921 با استفاده از آنتاگونيستهاي قارچي در خاک، در کنترل مرگ گياهچه کاج ارائه گرديد (کوک و بيکر56، 1983).
جدايههاي Trichoderma متابوليتهاي ثانويه و غير فرار فراواني توليد ميکنند که برخي از آنها بدون اينکه به طور فيزيکي با ميکروارگانيسمها در تماس باشند از رشد و توسعه آنها ممانعت ميکنند. مشهورترين متابوليتهاي ضد قارچي توليد شده توسط اين قارچ، تريکودرمينا57، ويريدين58و گليوويرين 59ميباشد (هارمان60 و همکاران، 2004).
ترشحات فرار، ترکيباتي مانند استالدئيدها و پروپيونالدئيد هستند که داراي بويي شبيه نارگيل ميباشند (کلايدون61، 1987).
فعاليتهاي بيوکنترلي Trichoderma ميتواند اثرات مثبت روي رشد و تحريک مکانيسم دفاعي گياه داشته باشد. همچنين ميتواند شرايط محيطي و ريزوسفر اطراف عامل بيماريزا را با کنترل PH تغيير دهند (ويپس62، 2001).
با توجه به اينکه Trichoderma از ميزان رشد و قدرت ساپروفيتي بالايي برخوردار است وقتي همراه با ساير ميکروارگانيسمهااز جمله عوامل بيماريزا در محيط معيني قرار گيرد خيلي سريع بقاياي گياهي را اشغال کرده و ضمن استقرار و افزايش جمعيت ساير ميکروارگانيسمها از جمله قارچهاي بيماريزا ميگردد و در صورتي که عوامل بيماريزا به حيطه فعاليت آنها نزديک شوند توسط دو مکانيسم ميکوپارازيتيسم و آنتيبيوز آنها را از بين خواهد برد (اسلي63و همکاران، 1994).
غفاريان و ميناسيان (1379) چند جدايه از قارچ T. virenus ، يک جدايه از T. harzianum و يک جدايه از T. konigii را روي قارچ M. phaseolina در شرايط گلخانه مورد آزمايش قرار دادند و اثر آن را در کاهش بيماري موثر گزارش کردند. همچنين اين محققان اثر قارچکش روالتياس، کاربندازيم، بنوميل، کاپتان و مانکوزب را روي رشد ميسليومي اين قارچ بيماريزا مورد آزمايش قرار دادند و دريافتند که قارچکشهاي کاربندازيم و روالتياس بهترين اثر را در کنترل اين قارچ دارا ميباشند.
در يک آزمايش تاثير قارچهاي آنتاگونيست Aspergillus niger، Aspergilus flavus، Trichoderma viride، Trichoderma harzianum، Penicillium capsulatum عليه قارچ M. phaseolina بر روي محيط کشت PDA مورد بررسي قرار گرفت و نمونهها به مدت 72 ساعت در دماي 30 درجه سانتيگراد قرار گرفتند. نتايج نشان داد که قارچ A. flavus بيشترين تاثير آنتاگونيستي را بر عليه M. phaseolina داشت و بعد از آن A. niger، T. viride بيشترين تاثير آنتاگونيستي را داشتند و قارچ P. Capsulatum کمترين تاثير آنتاگونيستي را بر عليه M. phaseolina نشان داد و تاثير آنتاگونيستي T. harzianum نيز بر عليه M. phaseolina به صورت حد واسط بود (اولاه64و همکاران، 2011).
باکتري Bacillus thuringiensis و قارچ Rhizobium meliloti نيز در کنترل بيولوژيک بر عليه M. phaseolina موثر ميباشند (دوار65 و همکاران، 2007).
برخي از گياهان نيز معمولا توانايي توليد متابوليتهاي ثانويه از قبيل آلکالوئيدها، ترپنوئيدها، استروئيدها و ديگر ترکيبات آروماتيک را دارند که بر روي موجودات ديگر اثرات نامطلوب ميگذارند، فعاليت ضد ميکروبي عصارههاي گياهي که داراي ترکيباتي با فعاليتهاي زيستي متفاوت ميباشند ميتوانند بر روي قارچهاي مورد بررسي قرار گيرند، به عنوان مثال عصارههايي سير و خرزهره اثر ضد قارچي بر رشد M. phaseolina دارند، خواص ضد باکتريايي و قارچي گياه سير به سبب وجود ترکيباتي نظير allicin يا ajoene است. اندامهاي هوايي گياه خرزهره نيز داراي خاصيت ضد ميکروبي روي برخي بيمارگرهاي گياهي ميباشند که مهمترين عامل بازدارندگي رشد قارچها در اين رابطه زانتان اکسيداز ميباشد (قرباني و همکاران، 1390).
استخراج عامل آللوپاتيک از سه گونهChenopodium شامل C. album ، C. mural و C.ambrosioides در کنترل بيولوژيک عليه قارچ M. phaseolina موثر است (تاهارا66 و همکاران، 1994).
به عنوان نمونه عصارههاي برگي گياهان Azadirachta indica A. ، Melia azedarach L. از خانواده Meliaceae به ترتيب به ميزان 34-85 و 43-78 درصد از فعاليت زيستي M. phaseolina ميکاهند (اشرف و جاويد67، 2007).
2-9- به کارگيري ارقام مقاوم
در حال حاضر مهمترين و موثرترين روش براي کنترل قارچ M. phaseolina استفاده از ارقام مقاوم يا متحمل ميباشد، که جايگاه ويژهاي را به خود اختصاص داده است و در اين ميان ارقام غير تجاري آفتابگردان براي مقاومت عليه M. phaseolina گزارش شده است (گول68و همکاران، 1989 ؛ حافظ و احمد69، 1997).
اولين فردي که راجع به وجود ارقام مقاوم بحث نموده تئوفرستوس70دانشمند يوناني است که در دويست و هشتاد و شش سال قبل از ميلاد مسيح، بعضي از گياهان را مقاومتر از ديگران دانسته است (آهون منش، 1379).
برکلي71 در سال 1851 ميلادي گزارش نمود که پيازهايي با پوست رنگين نسبت به بيماريها، مقاومتر از پيازهاي سفيد ميباشند. نايت72 در سال 1853 ميلادي ارقام گندم نسبت به بيماري زنگ سياه را مورد توجه قرار داد (آهون منش، 1379).
در سال هاي اخير به دليل بروز برخي مشكلات وتهديدهاي ناشي از مصرف سموم شيميايي در سيستم هاي كشاورزي، گرايش زيادي به استفاده از پتانسيل بالقوه موادبيولوژيكي در كنترل آفات، بيماري ها و علف هاي هرز ايجاد شده است. فعاليت ضد ميكروبي و حشره كشي اسانس و عصاره چندين گونه گياه به خوبي شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته



قیمت: تومان


پاسخ دهید