بسم الله الرحمن الرحيم
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد ارسنجان
دانشکده کشاورزي و منابع طبيعي، گروه زراعت و اصلاح نباتات
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.Sc.)
گرايش: زراعت
عنوان:
تأثير مديريت بهينه سيستم‌هاي كودي شيميايي و بيولوژيك
بر عملکرد و اجزاي عملکرد دو گونه لوبيا
استاد راهنما:
دكتر سيد ماشاءاله حسيني
نگارش:
سيروس مسعودي
پاييز 1393
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد ارسنجان
دانشکده کشاورزي و منابع طبيعي، گروه زراعت و اصلاح نباتات
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.Sc.)
گرايش: زراعت
عنوان:
تأثير مديريت بهينه سيستم‌هاي كودي شيميايي و بيولوژيك
بر عملکرد و اجزاي عملکرد دو گونه لوبيا
نگارش:
سيروس مسعودي
ارزيابي و تصويب شده توسط کميته داوران پايان‌نامه با درجه بسيار خوب
امضاء اعضاء کميته پايان‌نامه
دكتر سيد ماشاءاله حسيني (استاد راهنما)
دکتر حميدرضا ميري (استاد داور 1)
دکتر برمک جعفري حقيقي (استاد داور 2)
مدير گروه تحصيلات تکميلي معاون پژوهش و فن آوري دانشگاه
دکتر حميد رضا ميري دکتر حيدر آقابابا
پاييز1393
تعهدنامه اصالت رساله يا پايان نامه
اينجانب سيروس مسعودي دانش‌آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته در رشته مهندسي کشاورزي گرايش زراعت که در تاريخ 29/ 8 /93 از پايان نامه خود تحت عنوان ” تأثير مديريت بهينه سيستم‌هاي كودي شيميايي و بيولوژيك بر عملکرد و اجزاي عملکرد دو گونه لوبيا” با کسب نمره 5/17 و درجه بسيار خوب دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي‌شوم:
1) اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و. . . ) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده‌ام.
2) اين پايان نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاهها و مؤسسات آموزشي عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هر گونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و . . . از اين پايان نامه داشته باشيم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي‌ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.

نام و نام خانوادگي: سيروس مسعودي تاريــخ و امضــاء: اثرانگشت:
اين تعهد مي بايست در حضور نماينده پژوهش امضاء و اثر انگشت شود.
معاونت پژوهش و فناوري
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با ياري از خداوند سبحان و اعتقاد به اين كه عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهميت جايگاه دانشگاه در اعتلاي فرهنگ و تمدن بشري، ما دانشجويان و اعضاء هيئت علمي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي متعهد مي گرديم اصول زير را در انجام فعاليت هاي پژوهشي مد نظر قرار داده و از آن تخطي نكنيم:
1. اصل برائت: التزام به برائت جويي از هرگونه رفتار غيرحرفه اي و اعلام موضع نسبت به كساني كه حوزه علم و پژوهش را به شائبه هاي غيرعلمي مي آلايند.
2. اصل رعايت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داري غير علمي و حفاظت از اموال، تجهيزات و منابع در اختيار.
3. اصل ترويج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتايج تحقيقات و انتقال آن به همكاران علمي و دانشجويان به غير از مواردي كه منع قانوني دارد.
4. اصل احترام: تعهد به رعايت حريم ها و حرمت ها در انجام تحقيقات و رعايت جانب نقد و خودداري از هرگونه حرمت شكني.
5. اصل رعايت حقوق: التزام به رعايت كامل حقوق پژوهشگران و پژوهيدگان (انسان،حيوان ونبات) و ساير صاحبان حق.
6. اصل رازداري: تعهد به صيانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و كشور و كليه افراد و نهادهاي مرتبط با تحقيق.
7. اصل حقيقت جويي: تلاش در راستاي پي جويي حقيقت و وفاداري به آن و دوري از هرگونه پنهان سازي حقيقت.
8. اصل مالكيت مادي و معنوي: تعهد به رعايت كامل حقوق مادي و معنوي دانشگاه و كليه همكاران پژوهش.
9. اصل منافع ملي: تعهد به رعايت مصالح ملي و در نظر داشتن پيشبرد و توسعه كشور در كليه مراحل پژوهش
سپاسگزاري
برخود لازم ميدانم تا از تمامي عزيزان و سروراني که دلسوزانه مرا ياري نمودند تشکر و قدرداني نمايم.
از اساتيد فرهيخته جناب آقاي دکترسيد ماشاءاله حسيني استاد راهنما که دلسوزانه مرا در انجام اين تحقيق ياري نمودند و از راهنماييها و همکاريهاي ارزنده و خردمندانهشان در تمامي مراحل انجام اين تحقيق و نيز دقتي که در تصحيح پايان نامه مبذول داشتهاند کمال سپاسگزاري را دارم.
تقديم به
پدر و مادر مهربانم که در سختي‌ها و دشواري‌هاي زندگي همواره ياوري دلسوز، فداکار و پشتيباني محکم و مطمئن برايم بودند.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 1
فصل اول: مقدمه
1-1- اهميت کاربرد کودهاي بيولوژيک در کشاورزي …………………………………………………………………. 3
1-2- لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-2-1- خصوصيات اکولوژي ………………………………………………………………………………………………………….8
1-2-2- ويژگي‌هاي تغذيه‌اي لوبيا ……………………………………………………………………………………………….. 8
1-2-2-1- لوبياچيتي …………………………………………………………………………………………………………………… 9
1-2-2-2- لوبيا قرمز …………………………………………………………………………………………………………………. 10
1-3- اهداف اين تحقيق …………………………………………………………………………………………………………….. 11
فصل دوم: مروري بر پژوهش‌هاي انجام شده
2-1- کودهاي بيولوژيک و نقش آنها در رشد و سلامت گياه …………………………………………………… 13
2-2- باكتري‌هاي محرک رشد (PGPR) ……………………………………………………………………………….. 13
2-2-1- تحريك رشد گياه ………………………………………………………………………………………………………… 14
2-2-2- کنترل بيولوژيک آفات و بيماري‌ها ……………………………………………………………………………… 15
2-2-3- ازتوباکتر ……………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2-2-4- اثر تلقيح ازتوباکتر در افزايش عملکرد گياهان زراعي ………………………………………………… 17
2-2-5- آزوسپيريليوم ……………………………………………………………………………………………………………….. 19
2-2-6- کود بيولوژيک نيتروکسين …………………………………………………………………………………………… 19
2-3- کودهاي دامي …………………………………………………………………………………………………………………… 21
2-3-1- کارايي کودهاي دامي در بهبود عملکرد گياهان زراعي ………………………………………………. 21
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-1- زمان و موقعيت محل اجراي تحقيق ………………………………………………………………………………… 26
3-2- طرح و تيمارهاي آزمايش …………………………………………………………………………………………………. 26
3-3- نحوه اجراي آزمايش …………………………………………………………………………………………………………. 26
3-3-1- مشخصات خاک محل آزمايش ……………………………………………………………………………………. 27
3-4- صفت‌هاي مورد مطالعه …………………………………………………………………………………………………….. 28
3-4-1- ارتفاع بوته ……………………………………………………………………………………………………………………. 28
3-4-2- تعداد غلاف در بوته ……………………………………………………………………………………………………… 28
3-4-3- تعداد دانه در غلاف ………………………………………………………………………………………………………. 28
3-4-4- وزن صد دانه ………………………………………………………………………………………………………………… 29
3-4-5- عملكرد دانه ………………………………………………………………………………………………………………….. 29
3-4-6- عملكرد بيولوژيك …………………………………………………………………………………………………………. 29
3-4-7- شاخص برداشت …………………………………………………………………………………………………………… 29
3-5- محاسبه‌هاي آماري …………………………………………………………………………………………………………… 29
فصل چهارم: نتايج و بحث
4-1- تأثير سيستم‌هاي مختلف كودي بر عملكرد و اجزاي عملكرد لوبيا ………………………………… 31
4-1-1- ارتفاع بوته ……………………………………………………………………………………………………………………. 32
4-1-2- تعداد غلاف در بوته ……………………………………………………………………………………………………… 34
4-1-3- تعداد دانه در غلاف ………………………………………………………………………………………………………. 36
4-1-4- وزن صد دانه ………………………………………………………………………………………………………………… 38
4-1-5- عملكرد دانه ………………………………………………………………………………………………………………….. 40
4-1-6- عملكرد بيولوژيك …………………………………………………………………………………………………………. 42
4-1-7- شاخص برداشت …………………………………………………………………………………………………………… 44
4-2- نتيجه‌گيري ……………………………………………………………………………………………………………………….. 46
4-3- پيشنهادها …………………………………………………………………………………………………………………………. 47
منابع
منابع فارسي ………………………………………………………………………………………………………………………………… 49
منابع انگليسي …………………………………………………………………………………………………………………………….. 53
چکيده انگليسي……………………………………………………………………………………………………………………………. 58
فهرست جداول
عنوان صفحه
3-1- مشخصات فيزيکي و شيميايي خاک محل آزمايش ………………………………………………………… 28
جدول 4-1- تجزيه واريانس صفات ارتفاع بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و وزن صد دانه گونه‌هاي لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………….. 31
جدول 4-2- تجزيه واريانس صفات عملکرد دانه، عملکرد بيولوژيک و شاخص برداشت گونه‌هاي لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 32
جدول 4-3- مقايسه ميانگين اثرات ساده صفت ارتفاع بوته تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و
گونه‌هاي لوبيا …………………………………………………………………………………………………………………………….. 33
جدول 4-4- مقايسه ميانگين اثرات ساده تعداد غلاف در بوته تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و گونه‌هاي لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………………………… 35
جدول 4-5- مقايسه ميانگين اثرات ساده صفت تعداد دانه در بوته تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و گونه‌هاي لوبيا …………………………………………………………………………………………………………………………… 37
جدول 4-6- مقايسه ميانگين اثرات ساده صفت وزن صد دانه تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و گونه‌هاي لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………………………… 39
جدول 4-7- مقايسه ميانگين اثرات ساده صفت عملکرد دانه تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و گونه‌هاي لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………………………… 41
جدول 4-8- مقايسه ميانگين اثرات ساده صفت عملکرد بيولوژيک تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و گونه‌هاي لوبيا …………………………………………………………………………………………………………………………… 43
جدول 4-9- مقايسه ميانگين اثرات ساده صفت شاخص برداشت تحت تاثير سيستم‌هاي کودي و گونه‌هاي لوبيا ……………………………………………………………………………………………………………………………… 45
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شكل 1- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت ارتفاع بوته لوبيا…………………………………………………………………………………………………………………………………………………33
شكل 2- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت تعداد غلاف در
بوته ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 35
شكل 3- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت تعداد دانه در
غلاف ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 37
شكل 4- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت وزن صد دانه…… 39
شكل 5- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت عملكرد دانه……. 41
شكل 6- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت عملكرد
بيولوژيك ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 43
شكل 7- مقايسه ميانگين برهمكنش سيستم‌هاي كودي و گونه لوبيا بر صفت شاخص
برداشت ……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
تأثير مديريت بهينه سيستم‌هاي كودي شيميايي و بيولوژيك
بر عملکرد و اجزاي عملکرد دو گونه لوبيا
به وسيله: سيروس مسعودي
چکيده
به منظور بررسي تأثير مديريت بهينه سيستم‌هاي كودي شيميايي و بيولوژيك بر عملکرد و اجزاي عملکرد دو گونه لوبيا، آزمايشي در سال زراعي 93-1392 به صورت فاکتوريل در قالب طرح بلوک‌هاي کامل تصادفي در 3 تکرار در شهرستان اقليد انجام گرفت. عوامل مورد مطالعه شامل مقادير و ترکيبات مختلف کودي شامل عدم مصرف کود (شاهد) (F1)، مصرف 60 کيلوگرم کود نيتروژنه از منبع اوره (F2)، مصرف 30 کيلوگرم کود نيتروژنه از منبع اوره+ 3 ليتر در هکتار کود بيولوژيک نيتروکسين (F3) و مصرف 30 کيلوگرم کود نيتروژنه از منبع اوره+ 25 تن در هکتار کود دامي گوسفندي (F4) و دو گونه‌ لوبيا شامل لوبيا قرمز (S1) و چيتي (S2) بود. در اين آزمايش صفاتي از قبيل ارتفاع بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، عملکرد دانه و بيولوژيک و شاخص برداشت اندازه‌گيري شد. مقايسه اثرات ساده تيمارهاي کودي نشان داد که ارتفاع بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، عملکرد دانه و بيولوژيک متعلق به تيمار كاربرد 30 كيلوگرم كود اوره به همراه مصرف 25 تن كود دامي و در بين گونه‌هاي لوبيا بيشترين ارتفاع بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، عملکرد دانه و بيولوژيک متعلق به لوبيا قرمز بود. نتايج نشان داد كه بيشترين ميزان ارتفاع بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، عملکرد دانه و بيولوژيک متعلق به تيمار كاربرد 30 كيلوگرم كوده اوره به همراه مصرف 25 تن كود دامي و براي لوبيا قرمز و كمترين آنها متعلق به تيمار عدم مصرف كود و براي لوبيا چيتي بود. به طور كلي نتايج نشان داد كه در راستاي نيل به اهداف كشاورزي پايدار، كاهش مصرف نيتروژن شيمياي به نصف و جايگزين كردن آن با مصرف كود دامي نه تنها اثر كود شيميايي بر رشد و عملكرد لوبيا را جبران كرد بلكه موجب افزايش معني‌دار آنها نيز شد.
كلمات کليدي: لوبيا، بهبود رشد، عملكرد، کارايي مصرف نيتروژن، محيط زيست سالم، کود دامي
فصل اول
مقدمه
1-1- اهميت کاربرد کودهاي بيولوژيک در کشاورزي
در سالهاي اخير در پي بحران آلودگي‌هاي زيست محيطي، به ويژه ‌آلودگي منابع خاك و آب ‌كه زنجيره‌وار به منابع غذايي روزمره انسان‌ها راه يافته و سلامت جوامع انساني را مورد تهديد قرار داده‌اند، تلاش‌هاي گسترده‌اي به منظور يافتن راهكارهاي مناسب براي بهبود كيفيت خاك و محصولات كشاورزي يا حذف آلايندهها با روش‌هاي زيست پالايي و حفظ پايداري اكوسيستمهاي صنعتي آغاز شده است (اسدي رحماني و فلاح نصرت آبادي، 1380). هر گونه سوء مديريت كه با آسيبي حتي مختصر به اكوسيستم خاك همراه باشد، بيشترين و سريع‌ترين تأثير را بر جامعه زنده خاك و سرعت و شدت فعاليت‌هاي حياتي آن بر جاي مي‌گذارد. به همين دليل است كه استفاده از كودهاي بيولوژيك از مؤثرترين شيوههاي مديريتي براي حفظ كيفيت خاك در سطح مطلوب محسوب ميشود. استفاده از انواع كودهاي بيولوژيك، بخصوص در كشت‌هاي فشرده و خاكهاي فقير، ضرورتي اجتناب ناپذير براي حفظ ارزش ‌كيفي خاك است. در حالي كه مصرف غيراصولي و بلند مدت ‌كودهاي شيميايي نتيجهاي جز تخريب تدريجي ‌كيفيت خاك، كاهش ارزش كيفي محصول، بهم زدن تعادل طبيعي اكوسيستم، در پي نخواهد داشت (اسدي رحماني و فلاح نصرت آبادي، 1380). گرچه مصرف كودهاي شيميايي براي رفع كامل كمبود برخي از عناصر ضرورت دارد، ولي به هر صورت بهتر است كه در حد مكمل كودهاي بيولوژيك مورد استفاده قرار گيرد (اسدي رحماني و فلاح نصرت آبادي، 1380). کودهاي بيولوژيک1 يا انواع مايه تلقيح2 شامل موجودات زنده و بالاخص ريز جانداران خاکزئي هستند که به نحوي در افزايش قابليت استفاده گياه از عناصر غذايي، بهبود خواص فيزيکي و شيميايي خاک و بطور کلي افزايش عملکرد گياه نقش دارند. اولين مايه تلقيح، تحت نام تجارتي نيتراژين3 به بازار عرضه شد. پس از آن در سال 1905 توليد کودهاي بيولوژيک در کانادا و در سال 1914 در استراليا و سوئد شروع شد واکنون تعداد زيادي از کشورهاي توسعه يافته و در حال‌توسعه اقدام به توليد کودهاي بيولوژيک مي نمايند. هندوستان و برزيل از نمونه هاي بارز کشورهاي موفق در زمينه تحقيق، توليد و مصرف کودهاي بيولوژيک مي باشند. توليد کودهاي بيولوژيک با انگيزه‌هاي متفاوتي صورت مي‌گيرد. آنچه امروزه کشورهاي توسعه يافته را به توليد اين گونه کودها ترغيب مي‌نمايد، توجه جدي آنها به عوارض زيست محيطي ناشي از مصرف بي‌رويه و نامتعادل کودهاي شيميايي است. اما انگيزه اصلي توليد کودهاي بيولوژيک در کشورهاي در حال توسعه، قيمت زياد و رو به افزايش کودهاي شيميايي در بازار جهاني است. اين موضوع در کشورهايي که کودهاي شيميايي يارانه نداشته و از طرفي بخش عمده اي از کشاورزان را نيز زارعين خرده مالک تشکيل مي‌دهند، نمود بهتري داشته است ( جعفري، 1388). در ايران سالانه 85 هزار تن کود شيميايي نيتروژن در خاک‌هاي زراعي مصرف مي‌شود که بخش قابل ملاحظه‌اي از آن را مي‌توان با توليد کودهاي بيولوژيک ريزوبيومي کاهش داد (جعفري، 1388). استفاده از کودهاي بيولوژيک علاوه بر صرفه جوئي ارزي (کاهش مصرف کودهاي نيتروژن)، کاهش غلظت نيترات در محصولات کشاورزي و آب‌هاي زير زميني، حفاظت از محيط زيست و اشتغال زايي را نيز به دنبال خواهد داشت (جعفري، 1388). بطور معمول، ارگانيسم‌هاي مورد استفاده براي توليد کودهاي بيولوژيک، از خاک منشأ مي گيرند و در اغلب خاک ها حضور دارند. با اين حال در بسياري از موارد، کميت و کيفيت آنها در حد مطلوب نيست و به همين دليل استفاده از مايه تلقيح درآنها، ضرورت پيدا مي‌کند. كشاورزي پايدار يك سيستم توليدي است كه در آن كاربرد بهينه كودهاي زيستي، بقاياي گياهي، كودهاي دامي، بقولات و كودهاي سبز در جهت پايداري توليد توصيه مي شود. يكي از عناصر غذايي مهم براي رشد گياهان نيتروژن است. تأمين نيتروژن ازطريق مصرف زياد كودهاي شيميايي يكي از دلايل اصلي آلودگي چرخه آب در طبيعت مي باشد و علاوه بر اين توليد آنها پرهزينه مي باشد در حالي كه جايگزيني آنها با كودهاي آلي نقش مهمي را بازي مي كند. بهبود كيفيت خاك مي تواند براساس بهبود شاخص هاي كمي و كيفي جامعه زيستي آن ارزيابي شود. به همين دليل استفاده از كودهاي بيولوژيك از مؤثرترين شيوه هاي مديريتي براي حفظ كيفيت خاك در سطح مطلوب محسوب مي گردد. در دو دهه گذشته طيف وسيعي از باكتري‌هاي خاك در ريزوسفر شناخته شده اند، كه مي توانند رشد بسياري از گونه هاي گياهي مهم از نظر زراعي را بهبود بخشد. كود بيولوژيك نيتروكسين حاوي دو باكتري آزوسپيريلوم و ازتوباكتر مي باشد. در يك دهه گذشته، كودهاي زيستي به طور فشرده بعنوان نهاده هاي بوم سازگار به كار برده مي شوند كه سبب كاهش استفاده از كودهاي شيميايي، بهبود وضعيت حاصلخيزي خاك براي افزايش توليدات گياه که با فعاليت بيولوژيک آنها در ريزوسفر همراه است، مي شود (محمديان روشن و همکاران، 1389). حبوبات با داشتن 17 تا 35 درصد پروتئين مي‌توانند نقش عمده‌اي در رژيم غذايي انسان‌ها داشته باشند. حبوبات بعد از غلات از مهم‌ترين محصولات غذايي به شمار مي‌روند كه مستقيماً در جيره غذايي مردم كشورهاي آسيايي و آفريقايي قرار داشته و در كنار غذاهاي مردم ساير كشورها نيز حضور دارند (صيادي و همکاران، 1389).
پديده دي آزوتروفي يا توان تغذيه از نيتروژن (N2) به عنوان تنها منبع نيتروژني، کار بسيار ارزشمند گروه خاصي از باکتري‌هاي خاکزي است که همه اکوسيستم هاي طبيعي دست نخورده، تعادل نيتروژني خود را مرهون چنين موهبتي هستند. برآورد رقمي حدود 175 ميليون تن نيتروژن در سال، براي مقدار کل تثبيت بيولوژيک در سطح جهاني، نشانگر برتري فعاليت دي آزوتروفها در مقايسه با 30 ميليون تن توان توليدي کارخانه هاي کود شيميايي است. اين برتري کمي به مزيت هاي کيفي آنها که مرتبط با عرضه نيتروژن به فرم ترکيب هاي آلي به خاک است، افزوده مي‌گردد. اهداف سيستم کشاورزي ارگانيک بهبود سلامتي بشر، افزايش فعاليت زيستي خاك، استفاده از چرخههاي بيولوژيكي و حفظ تنوع زيستي‌ ميباشد.گياهان مقادير مختلفي از مواد غذايي را از خاك برداشت کرده و براي جبران اين كمبود، مواد آلي اصلاح كننده به خاك افزوده مي شوند (آلياري و همکاران، 1381). نيتروژن، فسفر و پتاسيم به رشد گياهاني مانند كلزا، سويا و همچنين افزايش عملكرد در دانه هاي غذايي مانند برنج و گندم كمك مي‌كنند، اما گزارش هاي اخير نشان داده اند که مصرف زياد و مكرر كودهاي شيميايي براي خاك، آبهاي زيرزميني و اتمسفر ميتوانند مخرب باشند (ياهالون4 و همکاران، 1984). ازتو باكتر با بسياري از ميكروارگانيسم هاي خاك رابطه آنتاگونيستي داشته به طوري که قادر به کنترل برخي از قارچ هاي بيماريزا مي باشد. به عنوان مثال مي توان به کنترل رشد انواعي از قارچ ها ازطريق توليد موادآنتيبيوتيك توسط ازتوباکترها اشاره‌کرد. اين‌ باکتري‌ها رشد قارچ‌هايي مانند Alternaria و Fusarium و Helminthosporium را در شرايط آزمايشگاهي روي محيط كشت آگار كنترل ميكنند (سابکوويچ5 و اسنيادي6، 2004). نوع باكتري و شرايط خاك از جمله مقادير رطوبت و ماده آلي، ميزان فسفات، pH و بافت خاك روي تلقيح موثر هستند. با اين حال معمولاً در آزمايش هاي مزرعه اي، افزايش 10 تا 15 درصدي در عملكرد دراثر تلقيح خاک با باکتري هاي حل کننده فسفات، گزارش شده است. ازتوباكتر با برخي از ميکروارگانيسم هاي خاك داراي روابط سينرژيستي (هم افزايي) است. اثرات تلقيح توام ازتوباكتر و ازوسپيريليوم برافزايش مقدار ماده خشك ذرت و سورگوم به اثبات رسيده است (طارق7 و همکاران، 2007). يكي از عوامل محدودكننده رشد ازتوباكتر در محيط هاي طبيعي، كمبود مواد آلي خاک است. حداكثر جمعيت ازتو باكتر در خاك هاي تحت كشت كه كود دامي در آنها مصرف شده است، مي‌باشد. معمولاً تعداد باکتريهاي ازتوباكتر خاك كمتر از 104 در هر گرم است. ازتوباكتر معمولاً به حالت آزاد در لايه سطحي خاك و همچنين در ريزوسفر گياهان مختلف يافت ميشوند. با افزايش عمق خاك، جمعيت ازتوباكتر كاهش مييابد (آلياري و همکاران، 1381).

1-2- لوبيا
لوبيا معمولي (Phaseolus vulgaris L.) دومين گياه نيامدار (لگوم) مهم بعد از سويا است که سهم عمده‌اي از رژيم غذايي بيش از 300 ميليون نفر از مردم جهان را تشکيل مي‌دهد و به دليل دارا بودن پروتئين، فيبر و مواد معدني بالا به عنوان يک غذاي کامل مطرح مي‌باشد (بيب8 و مک‌کلافِرتي9، 2006). لوبيا گياهي است يکساله، داراي يک ريشه اصلي راست و ريشه هاي فرعي فراوان، در روي ريشه هاي کوچک لوبيا غده هاي قهوه اي رنگ نامنظم، تثبيت کننده نيتروژن قرارگرفته است. برگ‌هاي آن مرکب که از سه جفت برگچه تشکيل شده‌اند و با دمبرگ طولاني به طور متناوب روي ساقه آن قرار گرفته‌اند. ممکن است برگچه‌ها از کرک‌هاي ريز پوشيده شده باشند. برگ‌هاي لوبيا داراي گوشواره هستند و گل‌هاي لوبيا به صورت خوشه‌اي يا منفرد از جوانه‌هاي جانبي کنار برگ‌ها بوجود مي‌آيند. جام گل لوبيا سفيد يا ارغواني مي‌باشد (دهقاني‌اسکويي، 1387). لوبيا گياهي خودگشن مي‌باشد که بر اثر تلقيح گل، ميوه آن که به صورت غلاف يا نيام مي‌باشد، بوجود مي‌آيد. نيام لوبيا بلند، باريک و گاهي ممکن است خميده باشد. در هر نيام تعداد 4 تا 12 عدد بذر وجود دارد. نيام نارس لوبيا به صورت سبز نيز مصرف مي‌شود. نيام ممکن است نخ دار و يا بدون نخ باشد. انواع بدون نخ آن، بخصوص زماني که به صورت نارس برداشت مي‌شود، بيشتر مورد توجه است. از نظر طول بوته، لوبيا به دو دسته تقسيم مي‌شود. دسته اول بالا رونده است که طول بوته در انواع بالا رونده ممکن است به 5/1 تا 2 متر برسد. دسته دوم غير بالا رونده و يا کوتاه مي‌باشد و طول بوته اين نوع پاکوتاه از 40 تا 50 سانتي متر تجاوز نمي‌کند. انواع بالا رونده احتياج به پايه دارند و داراي دوره رشد طولاني بوده، از ميزان محصول بالايي برخوردار مي‌باشند. در حال حاضر بيش از چند صد رقم لوبيا در دنيا کشت مي‌شود. آنها را از نظر عادت رشد، رنگ گل، اندازه گل، شکل غلاف، شکل و رنگ دانه، تقسيم بندي مي‌کنند (فخرواعظي، 1391). به نوع بالا رونده10 آن، لوبياي پوول11 و به نوع غير بالا رونده و يا کوتاه12 آن، لوبياي بوته‌اي13 مي‌گويند (دهقاني‌اسکويي، 1387).
1-2-1- خصوصيات اکولوژي
گياهي است گرما دوست که روزهاي گرم و شب‌هاي خنک مناسب رشد آن مي‌باشد. دماي مورد نياز براي رشد آن در روز20 تا 28 درجه و در شب 15 تا 20 درجه سانتي‌گراد است. دماي بيش از30 درجه مناسب رشد آن نبوده و دماي بيش از 35 درجه منجر به عدم تشکيل دانه در آن مي‌شود و همچنين دماي کمتر از 15 درجه براي رشد آن نامناسب مي‌باشد. نسبت به طول روز خنثي مي‌باشد و معمولاً 30 تا 40 روز بعد از کاشت شروع به گلدهي مي‌کند (فخرواعظي، 1391).
1-2-2- ويژگي‌هاي تغذيه‌اي لوبيا
لوبيا از ?? درصد پروتئين ، ?? درصد کربوهيدرات از نوع نشاسته و ? درصد مواد چربي تشکيل شده و يکي از مقوي‌ترين حبوبات روي زمين به شمار مي‌رود و چون مواد پروتئيني آن نسبتاً زياد است، عده‌اي از دانشمندان آن را “گوشت فقرا” هم ناميده‌اند. زيرا تا حدودي مي‌تواند جاي خالي گوشت حيواني را در يک برنامه غذايي سالم پر کند و تا حدي همان مواد لازم در گوشت را به بدن برساند. لوبيا براي بعضي از مردم که داراي معده ضعيف هستند غذاي سنگيني به شمار مي‌رود و ممکن است به دشواري هضم شود. اما اگر چند روزي آن را در آب خيس کنند و هنگامي که لوبيا مي‌خواهد جوانه بزند آنرا بپزند، هم زودتر پخته مي‌شود و هم سريعترهضم مي‌گردد. اين لوبياي تازه جوانه زده، داراي ويتامين‌هاي گوناگون هم خواهد بود که مهم‌ترين آنها عبارت‌اند از انواع ويتامين “ب” ويتامين “ث” ويتامين “د”. بنابراين فوايد چنين لوبيايي خيلي بيش از لوبياي خيس نشده و جوانه نزده مي‌باشد. لوبيا براي مبتلايان به رماتيسم، اختلال فشارخون و بيماري‌هاي کليوي خوراک سودمندي به شمار مي‌رود. اما بعلت سرشار بودن از کربوهيدرات نشاسته، اشخاص چاق و مبتلايان به بيماري قند (ديابت) بايد از مصرف زياد آن پرهيز کنند و نيز کساني که به بيماري نقرس دچارند يا اوره خونشان بيشتر از حد طبيعي است به علت وجود پروتئين نسبتاً زياد در لوبيا بايد در مصرف آن احتياط کنند و از لوبياي سبز استفاده نمايند (بي‌نام، a2014).
1-2-2-1- لوبياچيتي
لوبيا‌چيتي که به آن لوبياي رومي هم مي‌گويند، يکي از محبوب‌ترين لوبياها در بين ايتاليايي‌ها، پرتغالي‌ها و ترکيه‌اي‌هاست. خيلي‌ها معتقدند که طعم اين لوبيا نسبت به لوبياي‌سفيد و حتي قرمز بهتر است و با خوردن آن کمتر دچار نفخ مي‌شوند اما هنوز شواهدي که نشان بدهند کدا‌م‌يک از انواع لوبياها نفاخ‌تر هستند به دست نيامده است. آمينواسيد فراوان موجود در لوبياچيتي آن را به يک منبع خوب و عالي براي دريافت پروتئين و جايگزين مناسبي براي انواع گوشت‌ها تبديل کرده است.يادتان باشد که لوبياي چيتي از نظر مقدار فيبر بر ساير لوبياها برتري دارد (بي‌نام، b2014). يک فنجان لوبياي چيتي يا 193 گرم از آن 670 کالري دارد که از اين ميزان، 21 کالري آن به چربي، 483 کالري از آن به کربوهيدرات موجود در لوبيا و 165 کالري به پروتئين موجود در آن اختصاص دارد. اين ماده غذايي فاقد کلسترول بوده و قند موجود در آن در مقايسه با انواع لوبيا کمتر است. لوبيا چيتي به دليل داشتن پروتئين فراوان، منبع غذايي مفيدي براي تأمين پروتئين روزانه و پيشگيري از ابتلا به اختلالات کليوي و پوکي استخوان به شمار مي‌رود. گفتني است ميزان پروتئين موجود در اين نوع لوبيا از انواع ديگر آن بيشتر است. اين ماده غذايي منبع مناسبي از ويتامين “ث” بوده، همچنين ميزان کلسيم، آهن، سديم و پتاسيم موجود در اين نوع لوبيا قابل توجه است. تيامين، منيزيم، نياسين و فسفر از جمله مواد معدني موجود در اين لوبيا است. قرار دادن ميان ‌وعده‌هاي غذايي حاوي لوبيا چيتي در پيشگيري از سرطان روده بزرگ نقش مهمي دارد. اکثر مواد غذايي بويژه مواد غذايي پرچرب سبب افزايش هورمون لپتين در خون مي‌شود. تحقيقات نشان مي‌دهد اين هورمون نقش مهمي در افزايش اشتها و ابتلا به اضافه وزن دارد. اين در حالي است که رژيم غذايي حاوي لوبيا چيتي باعث ترشح حداقل ميزان لپتين در خون شده و از ابتلا به چاقي ناشي از افزايش اشتها پيشگيري مي‌کند (بي‌نام، 1388).
1-2-2-2- لوبيا قرمز
لوبياقرمز که به‌خاطر شکل و شمايلش به آن لوبياي فلفلي يا لوبياي کليوي هم مي‌گويند، بومي نواحي شمالي کشور هند است. اين لوبيا در بين آمريکايي‌ها طرفداران بسياري دارد. لوبيا قرمز هم مانند برخي از انواع لوبياهاي ديگر حاوي ماده مسموميت‌زايي به نام فيتوهائماگلوتينين است که اين ماده سمي، تنها با 10 دقيقه جوشيدن از بين مي‌رود. بهتر است براي از بين بردن اين ماده سمي، لوبياقرمز را به‌ طور کامل و با دماي حداقل 80 درجه سانتي‌گراد جوشانده شود. در ضمن هر 100 گرم از لوبياي قرمز 333 کيلوکالري انرژي دارد و اين مقدار در مقايسه با ساير لوبياها بيشترين رقم است (بي‌نام، b2014).
1-3- اهداف اين تحقيق:
* بررسي تأثير مصرف کودهاي بيولوژيک و دامي بر رشد و عملکرد گونه‌هاي لوبيا
* بررسي تأثير کودهاي بيولوژيک و دامي بر کارايي مصرف کود شيميايي نيتروژن
فصل دوم
مروري بر پژوهش‌هاي انجام شده
2-1- کودهاي بيولوژيک و نقش آنها در رشد و سلامت گياه
امروزه لزوم ارتقاي کيفيت و سلامت محصولات توليد شده در بخش‌هاي مختلف کشاورزي همراه با افزايش راندمان توليد موجب ترغيب اين بخش به استفاده از مواد آلي همچون بقاياي گياهي و کودهاي دامي به منظور کاهش مصرف کودهاي شيميايي در راستاي نظام کشاورزي پايدار گرديده است (تارانگو ريورتو و همکاران، 2009). کاربرد منابع و نهاده‌هاي تجديد‌پذير، يکي از اصول کشاورزي پايدار است که موجب حداکثر بهره‌وري زراعي و کمترين خطرات زيست محيطي مي‌شود (کيزيل‌کايا، 2008). افزايش عملکرد و کاهش مخاطرات، نيازمند به کارگيري راهکارهاي نوين زراعي است که از اين ميان مي‌توان به کودهاي بيولوژيک اشاره کرد (هگده و همکاران، 1999). آب و عناصر غذايي به عنوان دو عامل مهم در توليد محصولات زراعي و باغي مد نظر مي‌باشد كه با يکديگر اثرات متقابلي دارند (سوليناس و ديانا، 1996؛ احمديان و همکاران، 2009). عمده‌ترين منابع تأمين كننده مواد آلي خاك، فضولات دامي، بقاياي گياهي و كمپوست‌هاي حاصل از زباله‌هاي شهري مي‌باشند كه امروزه با توجه به اهميت كشاورزي ارگانيك، استفاده از آنها تا حد زيادي مورد توجه قرار گرفته است (چااودهري و همکاران، 1999).
2-2- باكتري‌هاي محرک رشد14
ميكروارگانيسم‌هاي خاك، مخصوصاً باكتري‌ها با توان انجام فرآيندهاي مختلف بيولوژيك، در تمامي مراحل تغيير و تحولات مربوط به چرخه عناصر غذايي در خاك دخالت دارند و به اين ترتيب رشد گياه را كاملاً تحت تاثير قرار مي‌دهند. ترشحات ريشه‌اي گياه براي ميكروارگانيسم‌هاي خاك جاذب بوده و آنها را به طرف ريشه مي‌كشاند و در محيط پيرامون ريشه كه ريزوسفر نام دارد، روابط متقابل مفيدي بين گياه و بعضي از اين ميكروارگانيسم‌ها برقرار مي‌گردد. استفاده از باكتري‌ها محرك رشد گياه كه به اختصار PGPR ناميده مي‌شوند سابقه‌اي طولاني دارد كه به بيش از يك قرن بالغ مي‌شود (علمايي و ارزانش، 1380). اصطلاح PGPR توسط اسکروت و کلوپر (1978) وضع گرديد و تا سال‌هاي پس از آن، تنها براي انواعي از باكتري‌هاي ريزوسفري استفاده مي‌شد كه بطور غير مستقيم و از طريق کنترل عوامل بيماري‌زاي گياهي، شرايط تشديد رشد گياه را فراهم مي‌ساختند. محققين بعدي از جمله کاپولنيک (1991) با فرض كردن اثرهاي مفيدي كه از سوي باكتري‌هاي ريزوسفري بطور مستقيم بر رشد گياه، اعمال مي‌شوند مانند فيتوهورمون‌ها، يونوفورها (سيدروفورها و…) اسيدهاي آلي، آنزيم‌هاي مؤثر در افزايش قابليت جذب عناصر غذايي و ويتامين‌ها، گستره گروه PGPR را وسعت بخشيدند (عليخاني و صالح راستين، 1380). با شناخت ريزوبيوم‌ها در اواخر قرن نوزدهم ميلادي و تأثيرات مثبتي كه اين باكتري‌ها در تغذيه‌ نيتروژني و رشد گياه دارند، محققين همواره در پي‌ اين نكته بوده‌اند كه آيا باكتري‌هاي خاكزي ديگري نيز وجود دارند كه بتوانند روابط مشابهي با گياه داشته و در رشد و عملكرد آن موثر باشند؟ استفاده از باكتري‌هاي غيرريزوبيومي اولين بار در روسيه گزارش شده است، در سال 1895 تلقيح بذر با Bacillus Spp. و در سال 1909 استفاده از باكتري‌ Azotobacter chroococcum از اولين موارد گزارش شده مي‌باشد. اصولاً تأثير مثبت PGPR كه طيف به نسبت وسيعي از باكتري‌ها را شامل مي‌شوند از دو جنبه كلي قابل بررسي است، هر چند كه تفكيك اين دو پديده از هم بسهولت ممكن نيست (نصيري و همکاران، 1383).
2-2-1- تحريك رشد گياه
تحريك و افزايش رشد گياه توسط PGPR از راه‌هاي مختلفي مانند تثبيت نيتروژن مولكولي هوا، توليد و ترشح تنظيم كننده‌هاي رشد مثل اكسين‌ها، جيبرلين‌ها و سيتوكنين‌ها، توليد انواع ويتامين‌ها، كمك به آزاد شدن فسفر،پتاسيم، نيتروژن و عناصر کم مصرف در خاک و راه هاي ديگر انجام مي شود که دراين زمينه مي توان به باکتريهايي چونThiobacillus ، Azospirillum، Azotobacte، Bacillusmegaterium، tumescens Arthrobacter و circulans Bacillus اشاره کرد (نصيري و همکاران، 1383؛ عليخاني و صالح راستين، 1380). از بين انواع ريز جانداران تثبيت کننده نيتروژن در غلات، ازتوباکتر به عنوان يک باکتري غير همزيست و آزوسپيريليوم به عنوان يک باکتري هميار توان توليد 25-20 کيلوگرم نيتروژن در هکتار، 15-10 درصد افزايش محصول و توليد مواد محرک رشد را در گياهان گندم، ذرت، سورگوم، ارزن و برنج دارند. اين باکتري ها براي فعاليت خود نياز به مقدار زياد ماده آلي دارند (جعفري، 1389).
2-2-2- کنترل بيولوژيک آفات و بيماري‌ها
برخي ديگر از انواع PGPR بطور ضمني و يا مكانيسم‌هاي غير مستقيم بر رشد گياه اثر مي‌گذارند. اثرات غير مستقيم عمدتاً به صورت كنترل بيولوژيك بازدارندگي از رشد باكتري‌ها، قارچ‌ها و نماتدهاي پاتوژن است. اين انواع اصطلاحات به عنوان عوامل “بيوكنترل” نيز ناميده مي‌شوند. مكانيسم‌هاي كنترل شامل رقابت براي كلنيزاسيون و اشغال فضاهاي مناسب در روي سيستم ريشه‌اي گياه و يا رقابت براي استفاده از عناصر غذايي، هم چنين روابط آنتي‌بيوز، ترشح هيدروژن سيانيد15 و ديگرتركيبات فراري از اين نوع ترشح آنزيم‌هاي ليز كننده16 از جمله كيتينازها و گلونازها و نهايتاً افزايش مقاومت سيستميك‌17 گياه مي‌باشد (عليخاني و صالح راستين، 1380). کنترل عوامل بيماري‌زاي گياهي توسط PGPR نقشي است که درسال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. اين نقش از طريق توليد انواع مواد آنتي بيوتيک، ضد قارچ و سيدروفور اعمال مي‌شود. سيدروفورها مواد آلي پيچيده‌اي هستند که آهن خاک را بصورت کلات درآورده و آنرا از دسترس قارچ‌هاي بيماري‌زا مانند پيتيوم و فوزاريوم خارج ساخته و به اين ترتيب بيماري‌هاي گياهي را کنترل مي‌کنند. در زمينه کنترل بيولوژيک آفات امروزه باکتري‌هايي از جنس باسيلوس و سودوموناس از اهميت ويژه‌اي برخوردار هستند و از فرآورده‌هاي اين باكتري‌ها بصورت تجارتي در كشور‌هايي مانند آمريكا، هندوستان و كشورهاي اروپايي استفاده مي‌شود (نصيري و همکاران، 1383).
2-2-3- ازتوباکتر
استفاده از کود بيولوژيک حاوي ازتوباکتر که ازتوباکترين18 نام دارد و يکي از رايج‌ترين و سابقه دارترين کودهاي بيولوژيک مي‌باشد، براي محصولاتي مانند گندم، ذرت، سورگوم، ارزن و برنج رايج است. واکنش غلات به تلقيح با ازتوباکترين بر حسب سويه باکتري و شرايط خاک و آب و هواي منطقه متفاوت بوده و در موارد واکنش مثبت، افزايش محصول در حدود 7 تا 12 درصد و حداکثر تا 39 درصد گزارش شده است. ازتوباکترين با استفاده از گونه‌هاي ازتوباکتر بخصوص کروکوکوم، بر روي مواد حامل مختلف مثل تورب، ليگنيت، کود دامي پوسيده و پودر شده تهيه مي‌شود. اين باکتري علاوه بر تثبيت نيتروژن، از طريق توليد هورمون‌هاي محرک رشد گياه و توليد مواد ضد قارچي کنترل کننده فعاليت قارچ‌هاي بيماري زا، موجب رشد بهتر گياه و حفظ سلامت آن مي‌شود. در اين مورد اثر تلقيح ازتوباکتر بر رشد و عملکرد گندم مثبت و معني‌دار گزارش شده است (رام و همکاران، 1985). نتيجه تلقيح گندم با ازتوباکتر را به ويژه به همراه آزوسپيريلوم مثبت گزارش شده است (راي و گااور، 1988). موارد مشابهي نيز توسط ديگر محققين گزارش شده است (ريدج، 1969؛ زامبر و همکاران، 1984). علاوه بر گندم اثر مثبت تلقيح ازتوباکتر بر ذرت نيز گزارش شده است (مارتينز- توله‌دو و همکاران، 1988؛ مِشرام و شِنده، 1982). با توجه به اينکه ازتوباکتر يک باکتري هتروتروف است، لذا براي تأمين کربن آن نياز است که خاک داراي مواد آلي بالايي باشد. براي اين منظور استفاده توأم ازتوباکتر و کود دامي در خاک‌هاي با مواد آلي کم همانند کشورمان توصيه مي‌شود. نکته ديگر در رابطه با ازتوباکتر اين است که اين باکتري در شرايط خشکي، کمبود مواد آلي و عناصر غذايي در خاک به حالت مقاوم کيست (سيست) در مي‌آيد و اين يکي از امتيازات براي خاک‌هاي ايران مي‌باشد که دوام اين باکتري را در اين شرايط تضمين مي‌کند. با توجه به خصوصيات اين باکتري، شرايط آب و هوايي و خاک‌هاي ايران و ضرورت توجه به مطالعه اين باکتري و توليد مايه تلقيح آن در ايران مشخص مي‌شود (جعفري، 1389).
2-2-4- اثر تلقيح ازتوباکتر در افزايش عملکرد گياهان زراعي
استفاده از ازتوباکتر درکشاورزي در کشور روسيه آغاز شد، به طوري که در سال‌هاي 1958 تا 1960 در اتحاد جماهير شوروي سابق 23 آزمايش مزرعه‌اي به منظور تعيين عکس العمل محصولات مختلف به تلقيح با ازتوباکتر انجام شد که فقط 8 مزرعه افزايش عملکرد معني‌داري را نشان دادند. در هندوستان نيز تحقيقاتي در زمينه تأثير تلقيح ازتوباکتر روي دانه يا گياهچه‌هاي گندم، برنج، پياز، بادنجان، گوجه فرنگي و کلم انجام شد که در همه موارد افزايش عملکرد مثبت بود، اما فقط در مورد برنج و کلم و بادنجان اين تأثير مفيد به سطح معني‌دار رسيد (سوبارائو، 1988). بايد به اين نکته توجه داشت که نوع سويه باکتري و شرايط خاک همچون مقادير رطوبت و ماده آلي، سطح فسفات، pH و بافت خاک روي نتيجه تلقيح مؤثر هستند. با اين حال معمولاً در آزمايش هاي مزرعه‌اي، افزايش 10 تا 15 درصدي در عملکرد گزارش شده است (سوندارا و همکاران، 1992). همچنين اثر ازتوباکتر در افزايش جوانه زني بذور محصولات مختلف نيز مثبت گزارش شده است که ميزان اين تأثير به سويه ازتوباکتر بستگي دارد. در يک آزمايش مزرعه اي مشاهده شد که تلقيح ازتوباکتر همراه با کود دامي موجب 2/37 درصد افزايش عملکرد در دانه گندم گرديد (سوندارا و همکاران، 1992). درآزمايش ديگري افزايش معني‌داري بر روي عملکرد، اجزاء عملکرد و محتوي دانه در تيمارهاي کود بيولوژيک به همراه کودهاي شيميايي در گياه کلزا بدست آمد (ياساري و پاتواردهان، 2007). در آزمايشي که به منظور بررسي تأثير کودهاي نيتروژن و فسفر و کود بيولوژيک بر روي کلزا در پاکستان انجام گرديد، افزايش معني داري در عملکرد و اجزاي عملکرد در تيمارهاي حاوي کود بيولوژيک مشاهده شد (سومرو، 2000). در تحقيقي ديگر، به منظور بررسي باکتري هاي محرک رشد بر روي عملکرد و ميزان روغن در کلزا، مشاهده گرديد که عملکرد دانه، وزن هزار دانه، تعداد شاخه هاي فرعي، ميزان روغن و طول ريشه بين 7-57 درصد افزايش يافت (زهير و همکاران، 2004). امروزه بسياري از کشورها از ازتوباکتر در کشاورزي استفاده مي‌کنند، بويژه در کشورهايي مانند هندوستان و مصر که داراي آب و هواي گرم و خاک‌هاي قليايي هستند، استفاده از ازتوباکترين مؤثرتر بوده است (بروقتون و پولر، 1986). در آزمايشي که به منظور بررسي تأثير باکتريهاي محرک رشد بر پنج رقم کلزا انجام شده بود، وزن ماده خشک ارقام کلزاي تلقيح شده با اين باکتري ها در مقايسه با شاهد بطور معني داري افزايش پيدا کرد. بطوريکه ميانگين ماده خشک کلزا در هفته چهارم بعد از کشت به ترتيب 51/458، 30/468، 43/668، 21/634 و 80/454 گرم در مترمربع در مقايسه با شاهد (35/447 گرم در متر مربع) بدست آمد. همچنين طول ريشه نيز بطور معني‌داري افزايش پيدا کرد (پالاي، 2005).

2-2-5- آزوسپيريليوم19
در حال حاضر استفاده از باكتري‌هاي آزوسپيريليوم كه قابليت همياري با ريشه بسياري از گياهان را دارند، رايج شده و نقش آنها در انجام فرآيند تثبيت بيولوژيك نيتروژن در گياهان به اثبات رسيده است. باكتري آزوسپيريليوم به دليل توان تثبيت نيتروژن مولكولي بصورت همياري با گياهان زراعي و همچنين توليد هورمون‌هاي محرك رشد گياه بعنوان يك كود بيولوژيك مورد توجه قرار گرفته است در گياهان تلقيح شده با آزوسپيريليوم معمولاً تعداد و طول ريشه‌هاي فرعي و تارهاي كشنده افزايش يافته، ارتفاع بوته بيشتر شده و همچنين افزايش ميزان جذب عناصر غذايي مشاهده شده است. از بين پنج‌گونه مختلف آزوسپيريليوم ، دو گونه A. lipoferum و A. brasilense نسبت به سايرين پراكنش بيشتري داشته و قابل ذكر است كه گونه A. brasilense عمدتاً با غلات چهار کربنه (C4) همياري برقرار مي‌نمايند. تلقيح گياهان با آزوسپيريليوم علاوه بر كاهش مصرف كود نيتروژن، حدود 30 الي 35 درصد سبب بهبود رشد گياه و افزايش مقدار محصول مي‌گردد (اردکاني و همکاران، 1380).
2-2-6- کود بيولوژيک نيتروکسين
اين کود حاوي مجموعه‌اي از مؤثرترين



قیمت: تومان


پاسخ دهید